Câu hỏi: Hệ sinh thái đặc trưng của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi là gì? Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Nam là gì? Các phương án của từng câu được liệt kê theo thứ tự dưới đây.
- A. Rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim.
- B. Rừng cận nhiệt đới khô và lá kim.
- C. Rừng thưa nhiệt đới và lá kim.
- D. Rừng nhiệt đới lá rộng và lá kim.
- A. Cận nhiệt đới và xích đạo.
- B. Xích đạo và nhiệt đới.
- C. Cận xích đạo và ôn đới.
- D. Nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Đáp án đúng là A. Rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim. Ở đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi, nhiệt độ giảm theo độ cao và độ ẩm tạo điều kiện cho hai nhóm cây này phát triển. Đáp án đúng là D. Nhiệt đới và cận nhiệt đới. Theo lời giải gốc, đây là cặp thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Nam.

Vì sao hai đáp án này đúng?
Rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim phù hợp với điều kiện của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi. Khi lên cao, nhiệt độ giảm so với vùng thấp; không khí tương đối ẩm, mùa hè mát hơn và mùa đông có thể lạnh. Vì vậy, thảm thực vật đặc trưng không còn được nhận diện chủ yếu bằng các kiểu rừng nhiệt đới ở vùng thấp. Sự hiện diện của cây lá rộng cùng cây lá kim là dấu hiệu cần chú ý khi chọn đáp án A.
Ở câu thứ hai, lời giải gốc xác định nhiệt đới và cận nhiệt đới là cặp thành phần loài cần chọn cho phần lãnh thổ phía Nam. Cần đọc đúng đối tượng được hỏi: đề yêu cầu xác định thành phần loài, không yêu cầu gọi tên duy nhất một kiểu khí hậu của toàn khu vực. Vì thế, không nên suy từ tên một đới khí hậu sang kết luận rằng mọi loài ở đó đều thuộc cùng một nhóm.
Vì sao các phương án còn lại sai?
Với câu hỏi về hệ sinh thái trên núi, cả ba phương án nhiễu đều có chi tiết dễ gây nhầm:
- B. Cụm “cận nhiệt đới khô” không phù hợp với đặc điểm ẩm của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi. Có cây lá kim không đủ để biến kiểu rừng khô thành hệ sinh thái đặc trưng của đai này.
- C. Rừng thưa nhiệt đới gắn với điều kiện nhiệt đới có mùa khô rõ hơn. Phương án này sai ở kiểu rừng và tính chất nhiệt đới, dù cũng nhắc đến cây lá kim.
- D. “Rừng nhiệt đới lá rộng” dễ bị lẫn với “rừng cận nhiệt đới lá rộng”. Từ nhiệt đới khiến phương án không còn khớp với đai cao mà đề hỏi.
Với câu hỏi về thành phần loài phía Nam, cần đối chiếu cả hai thành phần trong mỗi đáp án với cặp mà lời giải gốc xác định:
- A. Có cận nhiệt đới nhưng thay nhiệt đới bằng xích đạo, nên không đúng cặp đáp án.
- B. Có nhiệt đới nhưng thay cận nhiệt đới bằng xích đạo. Đây là phương án dễ nhầm nếu chỉ nhận ra một nửa đáp án.
- C. Ghép cận xích đạo với ôn đới; đặc biệt, ôn đới không phù hợp để nhận diện thành phần loài chiếm ưu thế ở phía Nam trong câu hỏi này.
Kiến thức liên quan cần hệ thống
Hai câu hỏi cùng kiểm tra mối liên hệ giữa khí hậu, địa hình và sinh vật ở Việt Nam. Ở miền núi, độ cao làm thay đổi điều kiện nhiệt và ẩm, từ đó tạo ra sự phân hóa thảm thực vật theo đai. Bởi vậy, khi nhận diện hệ sinh thái, phải xét đồng thời tên đai khí hậu và kiểu rừng, thay vì chỉ dựa vào việc phương án có nhắc đến cây lá kim.
Với thành phần loài, cần phân biệt tên nhóm loài với tên kiểu khí hậu. Phần lãnh thổ phía Nam có tính chất nóng rõ rệt, nhưng các phương án đưa ra nhiều cặp dễ lẫn như xích đạo – nhiệt đới, cận xích đạo – ôn đới và nhiệt đới – cận nhiệt đới. Theo đáp án của bài, cặp cần ghi nhớ là nhiệt đới và cận nhiệt đới; không chọn một phương án chỉ vì một thành phần trong đó nghe có vẻ phù hợp.
Cách nhận diện nhanh
Gặp cụm “đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi”, hãy tìm kiểu rừng mang đúng tính chất cận nhiệt đới, gồm cây lá rộng và lá kim; loại các phương án ghi “khô”, “rừng thưa nhiệt đới” hoặc “rừng nhiệt đới”. Với câu hỏi về thành phần loài, kiểm tra đủ hai vế của đáp án: một vế đúng chưa đủ để chọn cả phương án.
