Triết học ra đời từ mấy nguồn gốc? Đáp án B. 3 nguồn gốc

Câu hỏi: Triết học ra đời từ mấy nguồn gốc?

  • A. 2
  • B. 3
  • C. 4
  • D. 5

Đáp án đúng là B. 3 nguồn gốc. Ba nguồn gốc chính dẫn tới sự ra đời của triết học là thực tiễn đời sống, thần thoại và khoa học. Đây là cách khái quát phổ biến trong chương trình nhập môn triết học, dùng để chỉ những tiền đề đan xen làm nảy sinh tư duy triết học.

Sơ đồ ba nguồn gốc ra đời của triết học: thực tiễn đời sống, thần thoại và khoa học

Vì sao đáp án B đúng

Triết học không xuất hiện đột ngột mà hình thành từ những nguồn gốc phức tạp, đan xen, khó tách bạch hoàn toàn. Khi khái quát lại, người ta thường chỉ ra ba nguồn gốc chính, và mỗi nguồn gốc đảm nhận một vai trò riêng trong quá trình ấy.

Thực tiễn đời sống là nguồn gốc thứ nhất, cũng là nguồn gốc sâu xa nhất. Lao động và sinh hoạt hằng ngày đặt ra những vấn đề buộc con người phải lý giải: vì sao có ngày và đêm, vì sao mùa màng thất bát, con người từ đâu mà có, sống chết mang ý nghĩa gì. Câu hỏi càng dồn lại, nhu cầu khái quát thành lý luận càng lớn.

Thần thoại là nguồn gốc thứ hai. Trước khi có triết học, thần thoại đã đưa ra những lời giải thích mang tính siêu nhiên về thế giới. Triết học kế thừa chính những câu hỏi ấy nhưng từ chối cách trả lời bằng thần linh, chuyển sang tìm nguyên nhân tự nhiên và lý tính. Nói cách khác, thần thoại là “chất liệu” và cũng là đối thủ đầu tiên của triết học.

Khoa học là nguồn gốc thứ ba. Những tri thức cụ thể ban đầu về thiên văn, toán học, y học, lịch pháp tạo cho con người khả năng quan sát, đo đạc, khái quát và trừu tượng hóa — điều kiện để tư duy triết học ra đời. Chính sự tương tác giữa ba nguồn gốc này đã tạo nền tảng cho sự phát triển của tư duy triết học, nên phương án B là lựa chọn bao quát và có căn cứ nhất.

Vì sao các phương án còn lại sai

Phương án A (2 nguồn gốc) không đủ bao quát. Nêu hai nguồn gốc thường rơi vào hai cách hiểu thiếu: hoặc chỉ tính thực tiễn và khoa học mà bỏ mất vai trò chuyển hóa từ thần thoại, hoặc chỉ tính thần thoại và khoa học mà bỏ mất cơ sở thực tiễn. Cả hai cách đều làm mất một mắt khâu quan trọng của quá trình hình thành.

Phương án C (4 nguồn gốc) và phương án D (5 nguồn gốc) không có căn cứ trong cách khái quát phổ biến. Hai phương án này thường được chọn khi người học cộng thêm các yếu tố như tôn giáo, nghệ thuật, chính trị vào danh sách nguồn gốc. Những yếu tố đó có ảnh hưởng tới triết học nhưng không được xếp thành nguồn gốc riêng trong cách trình bày chuẩn. Phương án A là phương án dễ nhầm nhất, vì “2” trùng với cách nói triết học có hai nguồn gốc theo nghĩa nhận thức luận — cần phân biệt rõ hai cách đếm này.

Hệ thống kiến thức liên quan

Có hai cách đếm khác nhau về nguồn gốc ra đời của triết học, và câu hỏi này dùng cách đếm thứ nhất:

  • Theo các tiền đề hình thành: thực tiễn đời sống, thần thoại, khoa học — tức 3 nguồn gốc, tương ứng đáp án B.
  • Theo nghĩa nhận thức luận: triết học ra đời từ nhận thức của con người về thế giới và từ thực tiễn hoạt động cải tạo thế giới.

Hai cách đếm không mâu thuẫn mà nhìn từ hai góc: cách thứ nhất liệt kê các tiền đề lịch sử cụ thể, cách thứ hai khái quát cơ chế hình thành. Điều kiện để tư duy triết học xuất hiện gồm sự phát triển của tư duy lý luận, khả năng trừu tượng hóa và khái quát hóa, cùng những vấn đề bức thiết do đời sống thực tế đặt ra như nguồn gốc vũ trụ, nguồn gốc con người và bản chất các hiện tượng tự nhiên.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Ghi nhớ theo cụm ba chữ: Thực tiễn — Thần thoại — Khoa học. Ba chữ này vừa đủ 3 nguồn gốc, lại kể được một câu chuyện logic: đời sống đặt câu hỏi, thần thoại trả lời sai bằng thần linh, khoa học và triết học trả lời bằng lý trí.

Khi gặp lại dạng câu hỏi về nguồn gốc ra đời của triết học, hãy loại ngay các phương án có số lớn (4, 5) vì chúng thường sinh ra từ việc cộng thêm tôn giáo, nghệ thuật, chính trị — những yếu tố ảnh hưởng nhưng không phải nguồn gốc. Cặp dễ lẫn là 2 và 3: chọn 3 nếu đề hỏi về các tiền đề hình thành, chọn 2 nếu đề hỏi về nhận thức và thực tiễn theo nghĩa khái quát.