Nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở đâu? Đáp án và giải thích

Câu hỏi: Nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở khu vực nào sau đây?

• A. Cực.
• B. Xích đạo.
• C. Chí tuyến.
• D. Ôn đới.

Đáp án đúng là B. Xích đạo. Xích đạo nhận lượng bức xạ Mặt Trời lớn nhất trong năm do góc chiếu sáng lớn và ổn định, dẫn đến nhiệt độ trung bình năm cao nhất trên bề mặt Trái Đất.

Vì sao xích đạo có nhiệt độ trung bình năm cao nhất?

Xích đạo nằm ở vĩ độ 0°, nơi tia bức xạ Mặt Trời chiếu gần như vuông góc với bề mặt đất quanh năm. Góc chiếu lớn khiến lượng nhiệt nhận được trên một đơn vị diện tích đạt mức cao nhất, không bị phân tán trên diện rộng như ở vĩ độ cao.

Thêm vào đó, độ dài ngày và đêm tại xích đạo gần như bằng nhau suốt năm, khoảng 12 giờ mỗi bên. Sự cân bằng này giữ cho lượng bức xạ nhận được ổn định giữa các tháng, nên nhiệt độ trung bình năm cao mà ít dao động theo mùa. Đây chính là lý do xích đạo vừa có nhiệt độ trung bình năm cao nhất, vừa có biên độ nhiệt độ năm thấp nhất.

Vì sao các phương án còn lại sai?

Phương án A (cực) sai vì vùng cực có góc chiếu tia Mặt Trời rất nhỏ, thậm chí có thời gian dài không nhận được ánh sáng, nên nhiệt độ trung bình năm thấp nhất chứ không phải cao nhất. Phương án C (chí tuyến) là phương án dễ nhầm nhất: chí tuyến có thể có nhiệt độ cao vào mùa hạ do góc chiếu lớn, nhưng xét cả năm thì nhiệt độ trung bình vẫn thấp hơn xích đạo, đồng thời biên độ nhiệt năm ở đây lớn hơn. Phương án D (ôn đới) nằm ở vĩ độ trung bình, góc chiếu tia bức xạ nhỏ hơn xích đạo và dao động rõ theo mùa, nên nhiệt độ trung bình năm thấp hơn hẳn.

Hệ thống kiến thức liên quan

Các câu hỏi xoay quanh mối quan hệ giữa vĩ độ địa lý với nhiệt độ và biên độ nhiệt trên bề mặt Trái Đất, một nội dung cơ bản của Địa lý tự nhiên đại cương.

• Nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo về hai cực do góc chiếu của tia bức xạ Mặt Trời giảm dần theo vĩ độ.
• Biên độ nhiệt độ năm — chênh lệch giữa tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất — tăng dần từ xích đạo về hai cực, đạt giá trị lớn nhất ở vùng cực.
• Nhiệt độ trung bình năm cao nhất thuộc về xích đạo, không phải chí tuyến; đây là điểm dễ nhầm khi làm bài.
• Bán cầu Nam có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn bán cầu Bắc chủ yếu do diện tích đại dương lớn hơn. Nước hấp thụ và tỏa nhiệt chậm hơn đất liền, nên biên độ nhiệt ở bán cầu Nam nhỏ hơn.
• Yếu tố bề mặt đệm (lục địa hay đại dương, tính chất địa hình) cũng tham gia điều chỉnh nhiệt độ, bên cạnh góc chiếu tia bức xạ.

Mẹo ghi nhớ nhanh

Ghi nhớ theo cặp đối lập: đi từ xích đạo ra cực thì nhiệt độ trung bình năm giảm, biên độ nhiệt độ năm tăng. Xích đạo là điểm cực đoan theo hướng “nóng quanh năm, ít chênh lệch”, còn cực là điểm cực đoan theo hướng “lạnh quanh năm, chênh lệch lớn nhất”. Khi gặp câu hỏi về nhiệt độ trung bình năm, khoanh ngay xích đạo; khi hỏi biên độ nhiệt độ năm, chọn cực.