Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của? Đáp án và giải thích chi tiết

Câu hỏi: Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của

• A. cuộc cách mạng khoa học công nghệ.
• B. chiến tranh lạnh, trật tự hai cực I-an-ta.
• C. cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII.
• D. cuộc khủng hoảng năng lượng (1973).

Đáp án đúng là A. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ. Những đột phá về công nghệ thông tin, truyền thông và giao thông vận tải đã kết nối các quốc gia lại gần nhau, thúc đẩy giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội trên quy mô toàn cầu, từ đó hình thành nên xu thế toàn cầu hóa.

Vì sao toàn cầu hóa là hệ quả của cách mạng khoa học công nghệ

Toàn cầu hóa được hiểu là quá trình tăng cường liên kết, phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, thương mại, tài chính, văn hóa, thông tin. Một quá trình như vậy chỉ có thể diễn ra khi khoảng cách địa lý và thời gian giữa các quốc gia được rút ngắn đáng kể, và chính cuộc cách mạng khoa học – công nghệ diễn ra từ nửa sau thế kỷ XX đã tạo ra điều kiện đó.

Những thành tựu về công nghệ thông tin (internet, viễn thông vệ tinh), về giao thông vận tải (hàng không, vận tải container) và về tự động hóa sản xuất đã cho phép hàng hóa, vốn đầu tư, lao động và thông tin di chuyển giữa các nước nhanh chóng, với chi phí thấp hơn nhiều so với trước. Nhờ đó, các công ty có thể đặt nhà máy sản xuất ở một nước, nguyên liệu lấy từ nước khác, rồi tiêu thụ sản phẩm trên toàn thế giới – đây chính là bản chất của chuỗi liên kết toàn cầu. Nói cách khác, cách mạng khoa học công nghệ là nền tảng kỹ thuật, còn toàn cầu hóa là kết quả tất yếu khi nền tảng đó được ứng dụng rộng rãi vào đời sống kinh tế, xã hội.

Vì sao các phương án còn lại không phải là nguyên nhân của toàn cầu hóa

Phương án B – chiến tranh lạnh, trật tự hai cực I-an-ta – dễ gây nhầm lẫn nhất vì đây cũng là một sự kiện quốc tế lớn cùng thời kỳ. Tuy nhiên, bản chất của chiến tranh lạnh là sự đối đầu, chia rẽ thế giới thành hai phe tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa, dựng lên các rào cản về chính trị, quân sự, kinh tế giữa hai khối. Đây là xu hướng phân tách, ngược hẳn với bản chất “liên kết, phụ thuộc lẫn nhau” của toàn cầu hóa, nên không thể coi là nguyên nhân sinh ra xu thế này.

Phương án C – cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII – sai về cả nội dung lẫn thời điểm. Trên thực tế, cách mạng công nghiệp tiêu biểu (khởi đầu từ máy hơi nước) diễn ra từ cuối thế kỷ XVIII, không phải thế kỷ XVII. Hơn nữa, cuộc cách mạng này chủ yếu làm thay đổi phương thức sản xuất trong phạm vi từng quốc gia (cơ khí hóa sản xuất), chưa tạo ra mạng lưới kết nối liên lục địa về thông tin và vận chuyển như cách mạng khoa học công nghệ sau này, nên chưa đủ sức là động lực trực tiếp của toàn cầu hóa.

Phương án D – cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973 – chỉ là một sự kiện kinh tế mang tính cục bộ, xuất phát từ việc giá dầu mỏ tăng vọt do các nước xuất khẩu dầu mỏ cắt giảm sản lượng. Sự kiện này tác động đến nền kinh tế một số nước trong một giai đoạn nhất định, nhưng không phải là nguyên nhân bao trùm, lâu dài làm thay đổi cách thức các quốc gia liên kết với nhau trên toàn cầu.

Hệ thống kiến thức liên quan về xu thế toàn cầu hóa

Để trả lời đúng dạng câu hỏi “toàn cầu hóa là hệ quả của…” cần phân biệt rõ hai nhóm nguyên nhân: nguyên nhân mang tính nền tảng, bao trùm toàn bộ thế giới (như cách mạng khoa học công nghệ) với những sự kiện chỉ tác động cục bộ hoặc mang tính chính trị – quân sự (như chiến tranh lạnh, khủng hoảng năng lượng). Chỉ có loại nguyên nhân thứ nhất mới đủ sức tạo ra một xu thế có quy mô toàn cầu và tồn tại lâu dài.

Biểu hiện cụ thể của toàn cầu hóa thường được nhắc đến trong chương trình học gồm: sự phát triển nhanh chóng của thương mại quốc tế; sự phát triển và tác động to lớn của các công ty xuyên quốc gia; sự sáp nhập, hợp nhất các công ty thành những tập đoàn lớn; sự ra đời của các tổ chức liên kết kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế và khu vực. Tất cả những biểu hiện này đều gắn chặt với việc ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ vào quản lý và vận hành kinh tế toàn cầu, qua đó càng khẳng định mối quan hệ nhân quả giữa cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa.

Mẹo nhận diện nhanh dạng câu hỏi này

Khi gặp câu hỏi hỏi về “nguyên nhân” hay “hệ quả của” một xu thế mang tính toàn cầu, hãy đặt câu hỏi ngược lại: sự kiện hoặc phương án đưa ra có mang tính liên kết, bao trùm nhiều quốc gia hay chỉ mang tính cục bộ, đối đầu, giới hạn trong một giai đoạn? Nếu là loại thứ hai (như chiến tranh lạnh gây chia rẽ, khủng hoảng năng lượng chỉ tác động kinh tế nhất thời), gần như chắc chắn đó là phương án gây nhiễu. Ghi nhớ cụm liên kết “khoa học công nghệ – rút ngắn khoảng cách – toàn cầu hóa” sẽ giúp nhận ra đáp án đúng ngay khi đọc đề.