Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau: “Các nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc bao gồm: Bình đẳng về chủ quyền quốc gia; Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị quốc gia; Từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế; Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước; Tôn trọng nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế; Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình” (SGK KNTT Lịch sử 12, tr.9). Phát biểu nào sau đây phản ánh đúng tinh thần của đoạn tư liệu?
- A. Hòa bình là ưu tiên hàng đầu trong giải quyết mâu thuẫn giữa các nước.
- B. Cho phép các nước lớn được can thiệp vào các nước nhỏ.
- C. Việc sử dụng vũ lực là cần thiết trong quan hệ quốc tế.
- D. Tất cả các nước thành viên của LHQ phải tuân theo một thể chế nhà nước.
Đáp án đúng là A. Hòa bình là ưu tiên hàng đầu trong giải quyết mâu thuẫn giữa các nước. Tư liệu nêu rõ Liên hợp quốc giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình và từ bỏ đe dọa hoặc sử dụng vũ lực; đây chính là một trong những nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc được ghi trong Hiến chương.

Câu hỏi 2 (dạng Đúng/Sai): Đọc đoạn tư liệu sau: “Đại sứ Csaba Korosi người Hungary đã trở thành tân Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 77, nhiệm kỳ 2022-2023, thay thế ông Abdulla Shahid, người Maldives, Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 76. Cuộc họp cũng đã đồng thuận bầu Việt Nam trở thành một trong những Phó Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 77 đại diện cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Việt Nam sẽ đảm nhiệm vị trí này trong 1 năm kể từ ngày 13/9. Đại hội đồng Liên hợp quốc là 1 trong 6 cơ quan chính của Liên hợp quốc và là cơ quan duy nhất của Liên hợp quốc có đại diện của tất cả 193 nước thành viên.” Xác định đúng/sai cho các phát biểu sau:
- a. Tổ chức LHQ ra đời là kết quả đấu tranh gay gắt từ các hội nghị quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
- b. Việt Nam là thành viên thứ 149 của Liên hợp quốc sau khi đã gia nhập ASEAN và ngày càng có nhiều đóng góp trong các vấn đề chung của thế giới.
- c. Đại hội đồng Liên hợp quốc có thẩm quyền rộng trong các lĩnh vực hợp tác chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, có quyền thảo luận và đưa ra kiến nghị về các vấn đề thuộc phạm vi Hiến chương.
- d. Năm 2014 Việt Nam bắt đầu cử lực lượng tham gia gìn giữ hòa bình LHQ.
Đáp án đúng là c. Chỉ phát biểu c phản ánh đúng thông tin trong tư liệu về vị thế của Đại hội đồng Liên hợp quốc; các phát biểu a, b, d đều sai.
Vì sao đáp án A đúng
Đoạn tư liệu liệt kê sáu nguyên tắc cốt lõi, trong đó hai nguyên tắc gắn trực tiếp với hòa bình: từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực, và giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình. Cách diễn đạt “từ bỏ” cho thấy đây là nghĩa vụ, không phải lời khuyến nghị. Đặt hai nguyên tắc này cạnh nhau, có thể thấy Liên hợp quốc loại bỏ phương án vũ lực khỏi quan hệ quốc tế trước khi bàn đến bất kỳ lợi ích riêng nào của từng nước.
Phương án A khái quát đúng tinh thần đó: khi mâu thuẫn nổ ra, con đường được ưu tiên là đàm phán, trung gian, hòa giải, tòa án quốc tế. Đây cũng là một trong những nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc được ghi tại Điều 2 Hiến chương, nên phương án này vừa khớp với tư liệu vừa khớp với kiến thức sách giáo khoa.
Vì sao B, C, D sai
Ba phương án còn lại đều đi ngược nội dung tư liệu ở một nguyên tắc cụ thể. B sai ở chỗ tư liệu ghi “không can thiệp vào công việc nội bộ các nước”, tức không có ngoại lệ dành cho nước lớn; nguyên tắc bình đẳng chủ quyền cũng phủ định ý “nước lớn được can thiệp nước nhỏ”. C sai trực tiếp: tư liệu yêu cầu từ bỏ đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, nên không thể coi vũ lực là “cần thiết”. D sai vì Liên hợp quốc là tổ chức của các quốc gia có chủ quyền, không đặt ra một thể chế nhà nước chung; mỗi nước giữ thể chế chính trị riêng.
Phương án dễ nhầm nhất là B, vì trên thực tế vẫn có những can thiệp trái nguyên tắc. Cần phân biệt: hiện tượng vi phạm trên thực tế không làm thay đổi nguyên tắc được ghi nhận, và câu hỏi đang hỏi về nội dung tư liệu, không hỏi về thực tiễn chính trị.
Câu 5: vì sao ý c đúng
Ý c đúng vì Đại hội đồng là cơ quan có đại diện của cả 193 thành viên, mỗi nước một phiếu, nên có thẩm quyền thảo luận rộng rãi về hợp tác chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và đưa ra kiến nghị trong phạm vi Hiến chương. Nghị quyết của Đại hội đồng phần lớn mang tính kiến nghị, không có hiệu lực cưỡng chế như nghị quyết của Hội đồng Bảo an — chi tiết này giải thích vì sao tư liệu nhấn mạnh “cơ quan duy nhất có đại diện của tất cả các nước thành viên”.
Câu 5: vì sao a, b, d sai
Ý a sai vì diễn đạt mơ hồ và lệch bản chất: Liên hợp quốc ra đời trên cơ sở thỏa thuận của các nước Đồng minh tại Hội nghị Ianta (2/1945) và Hội nghị San Francisco, không phải “kết quả đấu tranh gay gắt từ các hội nghị quốc tế sau chiến tranh”. Ý b sai ở trật tự thời gian: Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc ngày 20/9/1977, còn gia nhập ASEAN ngày 28/7/1995, tức vào Liên hợp quốc trước ASEAN chứ không phải sau. Ý d sai vì tư liệu không hề đề cập mốc 2014 hay hoạt động gìn giữ hòa bình; dạng câu hỏi đọc tư liệu chỉ chấp nhận phát biểu suy ra được từ chính đoạn trích.
Hệ thống kiến thức liên quan
Liên hợp quốc thành lập ngày 24/10/1945, đến nay có 193 thành viên. Sáu cơ quan chính gồm: Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an, Hội đồng Kinh tế – Xã hội, Hội đồng Quản thác (ngừng hoạt động từ 1994), Tòa án Quốc tế và Ban Thư ký. Năm nguyên tắc lớn chi phối toàn bộ hoạt động:
- Bình đẳng về chủ quyền quốc gia.
- Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị.
- Từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực.
- Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước.
- Giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế.
Với Việt Nam: gia nhập ngày 20/9/1977; từ năm 2014 tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình; năm 2022 được bầu làm Phó Chủ tịch Đại hội đồng khóa 77 đại diện khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Đây là các mốc cố định, dùng được lâu dài, nhưng vị trí lãnh đạo các cơ quan Liên hợp quốc thay đổi theo nhiệm kỳ nên cần ghi kèm năm khi trích dẫn.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Nhớ gọn năm nguyên tắc theo chuỗi “Bình đẳng — Toàn vẹn — Không vũ lực — Không can thiệp — Hòa bình”. Khi gặp phương án có các từ “can thiệp”, “sử dụng vũ lực”, “nước lớn quyết định”, “thể chế chung”, gần như chắc chắn đó là phương án nhiễu, vì chúng đối lập trực tiếp với chuỗi trên. Với dạng đọc tư liệu, luôn kiểm tra hai lớp: phát biểu có đúng sự thật lịch sử không, và phát biểu có suy ra được từ đoạn trích không — thiếu một trong hai lớp là sai.
