NO₂ + O₂ + H₂O → HNO₃: Đáp án và cách cân bằng chi tiết

Câu hỏi: Cân bằng phương trình phản ứng hóa học: NO₂ + O₂ + H₂O → HNO₃

Đáp án đúng là: 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃. Đây là phản ứng giữa nitơ đioxit, oxi và nước tạo thành axit nitric, tuân theo nguyên tắc bảo toàn nguyên tố và bảo toàn khối lượng.

Phương trình cân bằng phản ứng NO₂ với O₂ và H₂O tạo axit nitric HNO₃

Giải thích cách cân bằng phương trình

Phản ứng này mô tả quá trình tạo thành axit nitric (HNO₃) từ nitơ đioxit trong điều kiện có mặt của oxi và nước. Để cân bằng phương trình, cần đảm bảo số nguyên tử mỗi nguyên tố ở hai vế bằng nhau.

Phương trình chưa cân bằng: NO₂ + O₂ + H₂O → HNO₃

Bắt đầu từ nguyên tố nitơ (N). Bên trái có 1 N trong NO₂, bên phải có 1 N trong HNO₃. Tiếp theo xét oxi (O): bên trái có 2 O từ NO₂, 2 O từ O₂, 1 O từ H₂O; bên phải có 3 O trong HNO₃. Cuối cùng là hidro (H): bên trái có 2 H trong H₂O, bên phải có 1 H trong HNO₃.

Đặt hệ số để cân bằng: đặt hệ số 4 trước NO₂ và HNO₃, hệ số 1 trước O₂, hệ số 2 trước H₂O. Kiểm tra lại:

  • N: 4 (trái) = 4 (phải) ✓
  • O: 8 (từ 4NO₂) + 2 (từ O₂) + 2 (từ 2H₂O) = 12 (trái); 12 (từ 4HNO₃) = 12 (phải) ✓
  • H: 4 (từ 2H₂O) = 4 (từ 4HNO₃) ✓

Vậy phương trình cân bằng là: 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃

Kiến thức về phản ứng tạo axit nitric

Phản ứng này thường xảy ra trong công nghiệp sản xuất axit nitric theo phương pháp Ostwald. Quá trình gồm ba giai đoạn chính: ôxi hóa amoniac thành nitơ monoxxit (NO), ôxi hóa NO thành nitơ đioxit (NO₂), và cuối cùng hấp thụ NO₂ bằng nước để tạo thành HNO₃.

Các ký hiệu hóa học cần nhớ:

  • NO₂ (nitơ đioxit): khí màu nâu đỏ, có tính ôxi hóa mạnh
  • O₂ (oxi phân tử): chất ôxi hóa, cần thiết để chuyển hóa hoàn toàn NO₂ thành HNO₃
  • H₂O (nước): dung môi và tham gia phản ứng
  • HNO₃ (axit nitric): axit mạnh, có nhiều ứng dụng trong công nghiệp

Trong điều kiện thực tế, phản ứng này diễn ra ở nhiệt độ cao và áp suất nhất định. Nguyên tắc bảo toàn nguyên tố là cơ sở để cân bằng mọi phương trình hóa học: tổng số nguyên tử của mỗi nguyên tố trước và sau phản ứng phải bằng nhau.

Mẹo nhớ nhanh cách cân bằng

Với phản ứng tạo axit nitric từ NO₂, ghi nhớ tỉ lệ 4:1:2:4 cho NO₂, O₂, H₂O và HNO₃. Cách kiểm tra nhanh: đếm tổng số nguyên tử oxi bên trái (8 + 2 + 2 = 12) phải bằng tổng bên phải (4 × 3 = 12), đồng thời số nguyên tử N và H cũng cân bằng. Khi gặp phản ứng có nhiều chất chứa oxi, ưu tiên cân bằng nguyên tố kim loại hoặc phi kim trước, sau đó điều chỉnh oxi và hidro cuối cùng.