Câu hỏi: Một nền kinh tế giản đơn sản xuất hai hàng hóa X và Y. Khi các nguồn lực được sử dụng tối ưu, những khả năng sản xuất của nền kinh tế được thể hiện trong bảng ở hình dưới đây. Hãy thực hiện các yêu cầu:
- a) Vẽ đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF).
- b) Nếu sản xuất 3 triệu tấn X và 9 triệu tấn Y, bạn có nhận xét gì?
- c) Nền kinh tế có thể sản xuất 8 triệu tấn X và 8 triệu tấn Y không?
- d) Tính chi phí cơ hội của việc sản xuất X và Y.
Đáp án đúng là: a) Nối các điểm sản xuất để vẽ PPF; b) (3,9) nằm bên trong PPF; c) Không thể sản xuất (8,8) với nguồn lực và công nghệ đã cho; d) Chi phí cơ hội được tính bằng lượng hàng hóa phải từ bỏ trên từng đoạn của PPF. Tại mức 3 triệu tấn X, giới hạn sản xuất là 14 triệu tấn Y, không phải 9 triệu tấn Y. Tại mức 8 triệu tấn X, giới hạn chỉ là 5 triệu tấn Y.

Vẽ PPF và tính chi phí cơ hội như thế nào?
Đường giới hạn khả năng sản xuất biểu diễn các kết hợp X và Y đạt được khi nền kinh tế sử dụng hiệu quả nguồn lực, với công nghệ đã cho. Đặt sản lượng X, đơn vị triệu tấn, trên trục hoành và sản lượng Y, cùng đơn vị, trên trục tung. Đánh dấu A (10,0), B (8,5), C (6,9), D (3,14), E (0,18), rồi nối theo thứ tự E–D–C–B–A.
Để tính chi phí cơ hội, xét hai điểm kề nhau: tăng sản lượng X bao nhiêu thì phải giảm sản lượng Y bấy nhiêu. Đi từ E đến A, ta có:
- E → D: thêm 3 triệu tấn X, giảm 4 triệu tấn Y. Chi phí cơ hội của 1 tấn X là 4/3 tấn Y.
- D → C: thêm 3 triệu tấn X, giảm 5 triệu tấn Y. Chi phí cơ hội của 1 tấn X là 5/3 tấn Y.
- C → B: thêm 2 triệu tấn X, giảm 4 triệu tấn Y. Chi phí cơ hội của 1 tấn X là 2 tấn Y.
- B → A: thêm 2 triệu tấn X, giảm 5 triệu tấn Y. Chi phí cơ hội của 1 tấn X là 5/2 tấn Y.
Nếu tăng sản lượng Y, đọc các đoạn theo chiều ngược lại. Chi phí cơ hội của 1 tấn Y lần lượt là 2/5, 1/2, 3/5 và 3/4 tấn X trên các đoạn A → B, B → C, C → D và D → E. Chẳng hạn, từ B đến C, tăng 4 triệu tấn Y phải giảm 2 triệu tấn X, tức 1/2 tấn X cho mỗi tấn Y.
Vì sao cần sửa hai nhận xét trong lời giải gốc?
Kết luận về (3,9) trong lời giải gốc không khớp với các điểm dùng để vẽ PPF. Điểm D cho biết khi sản xuất 3 triệu tấn X, nền kinh tế có thể sản xuất 14 triệu tấn Y. Vì 9 < 14, kết hợp (3,9) nằm bên trong PPF: nó khả thi nhưng chưa sử dụng hiệu quả nguồn lực theo giả định của bài.
Với (8,8), kết luận «không thể» là đúng, nhưng lý do «nằm bên trong PPF» là sai. Điểm B cho biết ở mức 8 triệu tấn X, lượng Y tối đa là 5 triệu tấn. Vì 8 > 5, điểm (8,8) nằm ngoài PPF và không đạt được với nguồn lực, công nghệ hiện có. Ví dụ tính chi phí cơ hội từ 6 lên 8 triệu tấn X trong lời giải gốc cũng cần sửa: phải đối chiếu C (6,9) với B (8,5), nên lượng Y giảm là 4 triệu tấn.
Kiến thức cần nhớ về PPF
Vị trí của một kết hợp sản xuất cho biết điều khác nhau: trên PPF là khả thi và sử dụng hiệu quả nguồn lực; bên trong PPF là khả thi nhưng chưa hiệu quả; bên ngoài PPF là không khả thi trong điều kiện đã cho. Vì vậy, trước khi nhận xét một điểm, cần so sánh nó với mức sản lượng tối đa trên đường giới hạn.
Độ dốc của từng đoạn PPF thể hiện sự đánh đổi giữa X và Y. Trong bảng này, càng tăng X, lượng Y phải từ bỏ cho mỗi tấn X tăng từ 4/3 lên 5/2 tấn. Đó là cách dùng phân tích cận biên để xem chi phí cơ hội thay đổi khi chuyển từ một phương án sản xuất sang phương án kề bên.
Cách nhận diện nhanh
Giữ cố định một sản lượng, tìm điểm trên PPF có cùng tọa độ rồi so sánh sản lượng hàng hóa còn lại: thấp hơn là bên trong, bằng là trên đường, cao hơn là bên ngoài. Khi tính chi phí cơ hội, lấy lượng hàng hóa từ bỏ chia cho lượng hàng hóa tăng thêm; luôn ghi rõ đang tính theo mỗi tấn X hay mỗi tấn Y.

