Câu hỏi: Do tác động của gió mùa Đông Bắc nên nửa đầu mùa đông ở miền Bắc nước ta thường có kiểu thời tiết
- A. lạnh, ẩm.
- B. lạnh, khô.
- C. mát mẻ, mưa nhiều.
- D. nóng, ẩm.
Đáp án đúng là B. lạnh, khô. Gió mùa Đông Bắc thổi từ lục địa châu Á xuống, mang khối không khí lạnh và khô nên nửa đầu mùa đông ở miền Bắc nước ta lạnh, ít mưa.

Vì sao đáp án B đúng
Nguyên nhân gốc nằm ở đường đi của khối khí. Gió mùa Đông Bắc hình thành từ áp cao Xibia trên lục địa châu Á, nơi không khí rất lạnh và rất khô vì ít hơi nước. Khi tràn xuống nước ta, khối khí này làm nhiệt độ miền Bắc giảm mạnh, còn lượng mưa thì rất thấp. Vì thế kiểu thời tiết đặc trưng là lạnh kèm khô.
Cần phân biệt hai chặng của mùa đông. Trong nửa đầu mùa đông, gió mùa Đông Bắc thổi qua lục địa, chưa qua biển nên còn giữ tính chất lạnh – khô; trời thường hanh, ít mưa, độ ẩm thấp. Sang nửa cuối mùa đông, khối khí lạnh dịch xuống vĩ độ thấp hơn, lệch ra phía biển Đông, được cung cấp thêm hơi ẩm nên chuyển sang lạnh – ẩm, sinh ra mưa phùn đặc trưng. Đáp án B khớp đúng với chặng thứ nhất mà đề hỏi.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án A là phương án dễ nhầm nhất, vì “lạnh, ẩm” không sai về mặt hiện tượng — nó đúng, nhưng đúng với nửa cuối mùa đông chứ không phải nửa đầu. Đề giới hạn mốc thời gian, nên cặp “lạnh, ẩm” bị loại. Đây cũng là bẫy quen thuộc của dạng câu hỏi này: hai phương án cùng đúng một nửa, người học chỉ cần đọc lướt sẽ chọn sai.
- A. lạnh, ẩm: gió mùa Đông Bắc tuy mang không khí lạnh nhưng trong nửa đầu mùa đông độ ẩm không cao; không khí lạnh và khô hơn không khí ấm, hơi nước ngưng tụ kém nên trời hanh chứ không ẩm.
- C. mát mẻ, mưa nhiều: nửa đầu mùa đông ở miền Bắc lạnh chứ không chỉ mát, và lượng mưa rất ít chứ không nhiều.
- D. nóng, ẩm: đây là đặc điểm thời tiết mùa hè, hoàn toàn trái ngược với thời kì chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc.
Hệ thống kiến thức liên quan
Muốn xác định đúng kiểu thời tiết, cần nắm ba thuộc tính của khối khí: nguồn gốc, hướng di chuyển và tính chất. Với gió mùa Đông Bắc: nguồn gốc là áp cao Xibia (lục địa châu Á) — lạnh, khô; hướng di chuyển là đông bắc; tính chất khi vào nước ta là lạnh, gây giảm nhiệt độ rõ rệt ở miền Bắc.
- Nửa đầu mùa đông: khối khí đi qua lục địa, lạnh và khô, ít mưa, trời hanh.
- Nửa cuối mùa đông: khối khí lệch ra biển, thêm hơi ẩm, gây lạnh ẩm và mưa phùn ở đồng bằng, mưa nhiều hơn ở ven biển, vùng núi.
- Phạm vi tác động: miền Bắc là chủ yếu; khi xuống phía nam, khối khí biến tính và yếu dần, thường chỉ còn gây se lạnh rồi dừng ở dãy Bạch Mã.
Ba kiểu thời tiết trong các phương án A, B, D vì thế không phải kiểu nào cũng sai tuyệt đối; chúng chỉ khác nhau ở mốc thời gian và khu vực tác động. Đọc kĩ cụm “nửa đầu mùa đông” và “miền Bắc” là điều kiện để chọn đúng.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Nhớ theo trật tự thời gian: “đầu đông khô – cuối đông ẩm”. Nửa đầu gắn với lục địa nên khô; nửa cuối gắn với biển nên ẩm, có mưa phùn. Khi gặp câu hỏi tương tự, hãy gạch chân hai cụm chỉ thời gian và không gian trước khi so phương án — phần lớn nhiễu được tạo ra bằng cách đảo mốc thời gian hoặc đổi mùa.
