Câu hỏi: Biết khối lượng mol của không khí ở điều kiện tiêu chuẩn (0°C và 1 atm) là 29 × 10⁻³ kg/mol. Khối lượng riêng của không khí ở nhiệt độ 27°C, áp suất 1 atm bằng bao nhiêu?
- A. 1,290 kg/m³.
- B. 1,178 kg/m³.
- C. 1,187 kg/m³.
- D. 1,920 kg/m³.
Đáp án đúng là B. 1,178 kg/m³. Từ khối lượng mol của không khí, tính được khối lượng riêng ở 0°C xấp xỉ 1,295 kg/m³. Khi áp suất giữ nguyên và nhiệt độ tăng lên 27°C, khối lượng riêng giảm theo tỉ lệ nghịch với nhiệt độ tuyệt đối.

Vì sao đáp án B đúng?
Phương trình trạng thái khí lí tưởng cho phép liên hệ thể tích và nhiệt độ của cùng một lượng không khí khi áp suất không đổi. Ta tính khối lượng riêng ở điều kiện tiêu chuẩn trước, rồi chuyển sang nhiệt độ mà đề yêu cầu.
- Tính khối lượng riêng ở 0°C. Ở 0°C và 1 atm, thể tích mol của khí lí tưởng xấp xỉ 22,4 × 10⁻³ m³/mol. Do đó, ρ₁ = M/Vₘ = (29 × 10⁻³)/(22,4 × 10⁻³) ≈ 1,295 kg/m³.
- Đổi nhiệt độ sang kelvin. T₁ = 273,15 K và T₂ = 27 + 273,15 = 300,15 K. Không được dùng trực tiếp 0°C và 27°C trong tỉ số nhiệt độ của phương trình khí lí tưởng.
- Áp dụng quan hệ ở áp suất không đổi. Từ P₁V₁/T₁ = P₂V₂/T₂, với P₁ = P₂, suy ra V₁/T₁ = V₂/T₂. Vì khối lượng khí không đổi và ρ = m/V, ta có ρ₁T₁ = ρ₂T₂. Vậy ρ₂ = 1,295 × 273,15/300,15 ≈ 1,178 kg/m³.
Kết quả cũng phù hợp về mặt vật lí: ở cùng áp suất, không khí nóng hơn chiếm thể tích lớn hơn nên khối lượng riêng nhỏ hơn.
Vì sao các phương án còn lại sai?
- A. 1,290 kg/m³: Giá trị này gần với khối lượng riêng khoảng 1,295 kg/m³ tính ở 0°C. Đây là phương án dễ nhầm nhất nếu dừng ở điều kiện tiêu chuẩn mà chưa chuyển sang 27°C.
- C. 1,187 kg/m³: Con số gần đáp án đúng nhưng không phải kết quả của phép tính 1,295 × 273,15/300,15. Cần kiểm tra thứ tự các chữ số sau khi tính và làm tròn.
- D. 1,920 kg/m³: Giá trị này lớn hơn cả khối lượng riêng ở 0°C. Điều đó trái với kết quả suy ra từ phương trình khí lí tưởng khi tăng nhiệt độ từ 0°C lên 27°C mà vẫn giữ áp suất 1 atm.
Kiến thức liên quan đến khối lượng riêng của khí
Có thể tính trực tiếp khối lượng riêng từ phương trình khí lí tưởng PV = nRT. Thay n = m/M và ρ = m/V, ta được P = ρRT/M, hay ρ = PM/(RT). Trong đó, P là áp suất, M là khối lượng mol, R là hằng số khí lí tưởng và T là nhiệt độ tuyệt đối.
Công thức cho thấy với cùng một chất khí, khối lượng riêng tỉ lệ thuận với áp suất và tỉ lệ nghịch với nhiệt độ tuyệt đối. Vì vậy, khi so sánh hai trạng thái, có thể dùng ρ₂/ρ₁ = (P₂/P₁) × (T₁/T₂). Riêng bài này P₁ = P₂ nên tỉ số áp suất bằng 1; cách lập tỉ lệ và cách dùng thể tích mol ở điều kiện tiêu chuẩn cho cùng kết quả.
Cách nhận diện nhanh dạng bài
Gặp bài cho khối lượng mol của không khí và hỏi khối lượng riêng ở nhiệt độ khác, hãy đổi °C sang K trước. Nếu áp suất không đổi, nhớ ρT không đổi: nhiệt độ tuyệt đối tăng thì khối lượng riêng phải giảm. Dấu kiểm tra này giúp loại ngay kết quả lớn hơn giá trị ở trạng thái ban đầu.
