Đá trầm tích được hình thành thế nào? Đáp án và giải thích

Câu hỏi: Đá trầm tích được hình thành

  • A. từ dưới sâu nóng chảy, trào lên mặt đất nguội đi.
  • B. ở nơi trũng do sự lắng tụ và nén chặt các vật liệu.
  • C. từ trầm tích bị thay đổi tính chất do nhiệt độ cao.
  • D. từ đá biến chất bị thay đổi tính chất do sức nén lớn.

Đáp án đúng là B. Ở nơi trũng do sự lắng tụ và nén chặt các vật liệu. Vật liệu phong hóa được dòng nước, gió mang tới nơi trũng rồi lắng đọng, nén ép lâu dài tạo nên đá trầm tích.

Đề trắc nghiệm Địa lí về đá trầm tích, mảng kiến tạo, thạch quyền, nội lực và khí quyển

Câu hỏi: Mảng kiến tạo không phải là

  • A. bộ phận lục địa nổi trên bề mặt Trái Đất.
  • B. những bộ phận lớn của đáy đại dương.
  • C. luôn luôn đứng yên không di chuyển.
  • D. chìm sâu mà nổi ở phần trên lớp Man-ti.

Đáp án đúng là C. Luôn luôn đứng yên không di chuyển. Mảng kiến tạo là các bộ phận lớn của lớp vỏ Trái Đất, gồm cả lục địa và đáy đại dương, và chúng luôn dịch chuyển trên lớp vật chất quánh dẻo.

Câu hỏi: Các mảng kiến tạo nổi trên lớp vật chất quánh dẻo thuộc

  • A. vỏ Trái Đất.
  • B. phần trên lớp Man-ti.
  • C. nhân Trái Đất.
  • D. mặt các đại dương.

Đáp án đúng là B. Phần trên lớp Man-ti. Lớp vật chất quánh dẻo nằm ở phần trên của Man-ti, đóng vai trò như lớp đệm cho các mảng trượt.

Câu hỏi: Thạch quyền là lớp vỏ cứng của Trái Đất bao gồm vỏ Trái Đất và

  • A. vỏ lục địa.
  • B. Man-ti trên.
  • C. Man-ti dưới.
  • D. vỏ đại dương.

Đáp án đúng là B. Man-ti trên. Thạch quyền gồm vỏ Trái Đất cộng với phần trên cùng của Man-ti, tạo thành một tầng cứng liên tục.

Câu hỏi: Nguồn năng lượng sinh ra nội lực chủ yếu là

  • A. nguồn năng lượng từ đại dương.
  • B. nguồn năng lượng trong lòng Trái Đất.
  • C. nguồn năng lượng của bức xạ Mặt Trời.
  • D. nguồn năng lượng từ các vụ thử hạt nhân.

Đáp án đúng là B. Nguồn năng lượng trong lòng Trái Đất. Nhiệt sinh ra từ sự phân rã các nguyên tố phóng xạ và nhiệt dư trong lòng đất chính là động lực của nội lực.

Câu hỏi: Quá trình phong hoá xảy ra là do tác động của sự thay đổi

  • A. nhiệt độ, nước, sinh vật.
  • B. sinh vật, nhiệt độ, đất.
  • C. đất, nhiệt độ, địa hình.
  • D. địa hình, nước, khí hậu.

Đáp án đúng là A. Nhiệt độ, nước, sinh vật. Đây là ba tác nhân trực tiếp làm đá vỡ vụn và biến đổi tại chỗ, tạo ra lớp vỏ phong hóa.

Câu hỏi: Tầng nào sau đây của khí quyển có ảnh hưởng lớn nhất tới đời sống con người và các loài sinh vật?

  • A. Tầng đối lưu.
  • B. Tầng bình lưu.
  • C. Tầng giữa.
  • D. Tầng nhiệt.

Đáp án đúng là A. Tầng đối lưu. Tầng này chứa phần lớn hơi nước và là nơi diễn ra hầu hết hiện tượng thời tiết, nên ảnh hưởng trực tiếp tới sinh vật và con người.

Câu hỏi: Khí quyển thường xuyên chịu ảnh hưởng của vũ trụ, trước hết là

  • A. Mặt Trăng.
  • B. Sao Hỏa.
  • C. Mặt Trời.
  • D. Sao Mộc.

Đáp án đúng là C. Mặt Trời. Mặt Trời là nguồn năng lượng chính chi phối khí hậu và thời tiết Trái Đất, nên ảnh hưởng vũ trụ lớn nhất đến khí quyển đến từ đây.

Câu hỏi: Nghề nào sau đây liên quan trực tiếp tới địa lí tự nhiên?

  • A. Môi trường.
  • B. Đô thị học.
  • C. Công nghiệp.
  • D. Du lịch.

Đáp án đúng là D. Du lịch. Du lịch dựa trực tiếp vào địa hình, khí hậu và cảnh quan tự nhiên để khai thác, nên gắn chặt với địa lí tự nhiên.

Câu hỏi: Ứng dụng phổ biến của bản đồ số trong đời sống hằng ngày là

  • A. tìm đường đi.
  • B. lưu địa chỉ nhà.
  • C. cập nhật kiến thức.
  • D. thu phóng bản đồ.

Đáp án đúng là A. Tìm đường đi. Nhờ hệ thống định vị toàn cầu (GPS) kết hợp bản đồ số, người dùng tra đường đi nhanh và chính xác.

Câu hỏi: Để các ứng dụng GPS và bản đồ số trở nên hiệu quả và hữu ích cần có

  • A. thiết bị vô tuyến điện.
  • B. thiết bị điện tử kết nối internet.

Đáp án đúng là B. Thiết bị điện tử kết nối internet. Bản đồ số phải tải dữ liệu trực tuyến mới cập nhật và tra cứu được, nên kết nối internet là điều kiện bắt buộc.

Vì sao các đáp án trên là đúng

Câu về đá trầm tích được hình thành khép lại ở đáp án B vì đá trầm tích ra đời theo một chuỗi: đá gốc bị phong hóa thành mảnh vụn, vật liệu được nước và gió vận chuyển, lắng đọng ở chỗ trũng (đáy biển, hồ, đồng bằng), rồi trải qua nén ép và xi măng hóa bởi khoáng chất hòa tan. Trình tự này giải thích vì sao nơi trũng là điều kiện bắt buộc — không có chỗ lắng tụ thì không tích được vật liệu.

Nhóm câu 7-9 xoay quanh cấu trúc bên trong Trái Đất. Mảng kiến tạo là những bộ phận lớn của lớp vỏ, gồm cả phần lục địa nổi trên bề mặt lẫn phần đáy đại dương chìm dưới nước. Chúng không đứng yên mà trượt trên lớp vật chất quánh dẻo thuộc phần trên Man-ti. Chính lớp đệm quánh dẻo này là lý do câu 8 chọn B. Ở câu 9, thạch quyền được hiểu là lớp vỏ cứng ngoài cùng, gồm vỏ Trái Đất và phần trên của Man-ti — phần trên Man-ti nằm trong thạch quyền vì vẫn ở trạng thái cứng, khác với Man-ti dưới ở trạng thái quánh dẻo.

Câu 10 phân biệt hai nguồn năng lượng: nội lực lấy nhiệt từ trong lòng Trái Đất, còn ngoại lực lấy năng lượng từ bức xạ Mặt Trời. Đây là cặp khái niệm dễ lẫn nhất trong chương địa chất. Câu 11 tiếp nối bằng ba tác nhân phong hóa: nhiệt độ làm đá nứt nẻ vì co giãn, nước vừa rửa trôi vừa hòa tan, sinh vật bám rễ và tiết chất ăn mòn.

Nhóm câu 12-13 chuyển sang khí quyển. Tầng đối lưu sát mặt đất, tập trung khoảng ba phần tư khối lượng không khí và gần như toàn bộ hơi nước, nên mọi hiện tượng thời tiết đều diễn ra ở đây. Còn ảnh hưởng vũ trụ lớn nhất đến khí quyển là từ Mặt Trời, nguồn cung năng lượng cho toàn bộ hệ thống khí hậu.

Ba câu cuối thiên về ứng dụng. Du lịch gắn với địa lí tự nhiên qua địa hình, khí hậu, cảnh quan. Bản đồ số dùng phổ biến nhất để tìm đường đi. Và để GPS cùng bản đồ số hoạt động hiệu quả, thiết bị điện tử phải kết nối internet nhằm tải dữ liệu bản đồ và vị trí theo thời gian thực.

Vì sao các phương án còn lại sai

Ở câu về đá trầm tích, phương án A mô tả đá magma: vật chất nóng chảy từ dưới sâu trào lên rồi nguội đi. Phương án C sai ở chỗ trộn lẫn hai quá trình — trầm tích bị nhiệt độ cao biến đổi tính chất chính là đá biến chất, không phải đá trầm tích. Phương án D cũng vậy, đá biến chất chịu sức nén lớn tạo ra đá biến chất mới. Ba loại đá ứng với ba cơ chế riêng: magma do nguội kết tinh, trầm tích do lắng tụ nén chặt, biến chất do nhiệt độ và áp suất.

Câu 7 là dạng chọn phương án sai, dễ nhầm nhất trong cả nhóm vì ba phương án A, B, D đều mô tả đúng một khía cạnh của mảng kiến tạo — chỉ C sai vì mảng luôn dịch chuyển. Đây là bẫy quen thuộc: đề hỏi “không phải là” nhưng người học thường đi tìm câu đúng.

Câu 8: vỏ Trái Đất (A) là lớp cứng phía trên, không phải lớp quánh dẻo; nhân Trái Đất (C) nằm sâu, ở trạng thái rắn hoặc lỏng nhưng không đóng vai trò đệm cho mảng; mặt đại dương (D) chỉ là bề mặt nước, không phải tầng vật chất. Câu 9: vỏ lục địa (A) và vỏ đại dương (D) chỉ là hai bộ phận của vỏ Trái Đất, thiếu phần Man-ti trên; Man-ti dưới (C) nằm ngoài thạch quyền.

Câu 10: đại dương (A), bức xạ Mặt Trời (C) đều là nguồn năng lượng bên ngoài, thuộc ngoại lực; vụ thử hạt nhân (D) là hoạt động nhân tạo, không phải nguồn năng lượng tự nhiên của Trái Đất. Câu 11: các phương án B, C, D đưa vào những yếu tố không trực tiếp gây phong hóa — đất là sản phẩm của phong hóa chứ không phải tác nhân, địa hình và khí hậu là kết quả hoặc điều kiện khái quát, không phải nhân tố tác động cụ thể.

Câu 12: tầng bình lưu (B) có tầng ô-dôn nhưng không khí khô, ít nhiễu động; tầng giữa (C) và tầng nhiệt (D) quá cao, không khí cực loãng, không gắn với đời sống hằng ngày. Câu 13: Mặt Trăng (A) chủ yếu gây thủy triều, ảnh hưởng rất nhỏ tới khí quyển; Sao Hỏa (B) và Sao Mộc (D) ở quá xa, tác động không đáng kể. Câu 14: môi trường (A) là lĩnh vực liên ngành rộng, đô thị học (B) thuộc địa lí kinh tế – xã hội, công nghiệp (C) cũng thuộc địa lí kinh tế. Câu 15: lưu địa chỉ, cập nhật kiến thức, thu phóng bản đồ đều là thao tác phụ; tìm đường đi mới là ứng dụng phổ biến và phổ quát nhất. Câu 16: thiết bị vô tuyến điện (A) chỉ thu phát tín hiệu, thiếu khả năng tải dữ liệu bản đồ số.

Hệ thống kiến thức liên quan

Chùm câu hỏi này trải trên ba mảng kiến thức của Địa lí tự nhiên đại cương, nối với nhau theo logic từ bên trong ra bên ngoài Trái Đất rồi tới ứng dụng thực tiễn.

  • Cấu trúc Trái Đất và địa chất: đá trầm tích gắn với quá trình ngoại sinh; mảng kiến tạo, thạch quyền, lớp vật chất quánh dẻo gắn với cấu trúc bên trong; nội lực lấy nhiệt từ lòng đất, ngoại lực lấy năng lượng bức xạ Mặt Trời.
  • Các quá trình bề mặt: phong hóa (nhiệt độ, nước, sinh vật) là khâu mở đầu cho vận chuyển, bồi tụ — chính là tiền đề tạo đá trầm tích, nên câu 6 và câu 11 liên quan chặt với nhau.
  • Khí quyển: cấu trúc gồm đối lưu, bình lưu, giữa, nhiệt, ngoại quyển; tầng đối lưu giữ vai trò quyết định với sự sống; Mặt Trời là nguồn năng lượng chi phối toàn bộ hoạt động của khí quyển.
  • Ứng dụng địa lí: gắn kiến thức tự nhiên với nghề nghiệp (du lịch, môi trường) và với công cụ hiện đại (bản đồ số, GPS cần internet để hoạt động hiệu quả).

Điểm cần lưu ý: mọi con số về cấu trúc Trái Đất chỉ mang tính khái quát theo chương trình phổ thông; ranh giới các tầng là tương đối và có thể khác nhau giữa các tài liệu.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Ghép ba loại đá với ba động từ khóa: magma — “nguội kết tinh”, trầm tích — “lắng tụ, nén chặt”, biến chất — “nhiệt độ, áp suất”. Thấy từ “nơi trũng” là chọn ngay đá trầm tích.

Với câu hỏi phủ định (“không phải là”), khoanh trước cụm “luôn luôn đứng yên” — trong tự nhiên, mảng kiến tạo không bao giờ đứng yên, đó là dấu hiệu nhận diện nhanh.

Nhớ cặp đối lập nội lực – ngoại lực bằng nguồn nhiệt: trong lòng đất là nội lực, bức xạ Mặt Trời là ngoại lực. Nhớ tầng khí quyển bằng câu “đối lưu là nơi mây mưa, bình lưu là nơi ô-dôn”. Với câu hỏi ứng dụng, tự hỏi “người dùng phổ thông mở bản đồ số để làm gì trước tiên” — câu trả lời gần như luôn là tìm đường.