Kháng chiến chống Tống thời Lý: đáp án và cách phân biệt

Câu hỏi: Trận quyết chiến chiến lược trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống thời Lý diễn ra tại đâu? Trong lịch sử dân tộc Việt Nam thời Bắc thuộc, thuật ngữ “khởi nghĩa” được hiểu là gì?

  • A. sông Bạch Đằng.
  • B. sông Như Nguyệt.
  • C. bến Đông Bộ Đầu.
  • D. đồn Ngọc Hồi – Đống Đa.
  • A. đấu tranh bảo vệ nền độc lập, chủ quyền.
  • B. phong trào đấu tranh của nông dân nghèo.
  • C. cuộc đấu tranh giành lại độc lập, tự chủ.
  • D. phong trào đấu tranh của thợ thủ công.

Đáp án đúng của câu thứ nhất là B. sông Như Nguyệt. Đáp án đúng của câu thứ hai là C. cuộc đấu tranh giành lại độc lập, tự chủ. Lý Thường Kiệt tổ chức phòng tuyến trên sông Như Nguyệt để chống quân Tống. Còn trong bối cảnh Bắc thuộc, mục tiêu của các cuộc khởi nghĩa là thoát khỏi ách đô hộ, giành lại quyền tự chủ. Lưu ý: Nội dung gốc ghi câu thứ nhất chọn A và gắn Lý Thường Kiệt với trận cọc ngầm trên sông Bạch Đằng; đây là nhầm lẫn lịch sử.

Hai câu hỏi về kháng chiến chống Tống thời Lý và khởi nghĩa thời Bắc thuộc

Vì sao sông Như Nguyệt và định nghĩa về khởi nghĩa là đáp án đúng?

Sông Như Nguyệt gắn với phòng tuyến do Lý Thường Kiệt xây dựng sau cuộc tiến công vào đất Tống. Tại đây, quân Đại Việt chặn cuộc tiến công của quân Tống; cuộc chiến trên phòng tuyến Như Nguyệt là sự kiện quyết định trong cuộc kháng chiến thời Lý. Vì vậy, khi hỏi Lý Thường Kiệt xây dựng hệ thống phòng ngự chống Tống ở đâu, cần nhận ra địa danh Như Nguyệt, không phải Bạch Đằng.

Với câu thứ hai, khởi nghĩa thời Bắc thuộc được hiểu theo mục tiêu đấu tranh của dân tộc đang chịu sự đô hộ từ bên ngoài: giành lại độc lập, tự chủ. Cách hiểu này rộng hơn việc xác định một nhóm người tham gia phong trào, đồng thời khác với việc bảo vệ một nền độc lập đã có.

Vì sao các phương án còn lại không phù hợp?

Ở câu thứ nhất, A. sông Bạch Đằng là phương án dễ nhầm nhất. Bạch Đằng gắn với những chiến thắng chống ngoại xâm nổi tiếng, tiêu biểu là chiến thắng của Ngô Quyền năm 938 và của quân dân nhà Trần năm 1288. Chi tiết dùng cọc ngầm đánh quân địch trên sông Bạch Đằng trong lời giải gốc không phải diễn biến của trận Như Nguyệt do Lý Thường Kiệt chỉ huy. C. bến Đông Bộ Đầu gắn với cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ thời Trần. D. Ngọc Hồi – Đống Đa gắn với chiến thắng quân Thanh của Quang Trung, không thuộc thời Lý.

Ở câu thứ hai, A nói về bảo vệ nền độc lập, trong khi các cuộc khởi nghĩa được hỏi diễn ra dưới ách đô hộ, nhằm giành lại độc lập. B và D thu hẹp khởi nghĩa thành phong trào của riêng nông dân nghèo hoặc thợ thủ công. Cả hai đều không nêu đúng mục tiêu dân tộc của các cuộc đấu tranh thời Bắc thuộc.

Kiến thức liên quan cần phân biệt

Để nhận diện một sự kiện lịch sử, cần đối chiếu đồng thời thời kỳ, đối thủ và địa điểm. Trong câu thứ nhất, các địa danh đều gợi đến chiến tranh chống ngoại xâm, nhưng thuộc những cuộc kháng chiến khác nhau. Dấu hiệu quyết định là “chống quân Tống thời Lý”, dẫn đến phòng tuyến Như Nguyệt.

Với thuật ngữ “khởi nghĩa”, bối cảnh cũng quyết định cách chọn đáp án. Thời Bắc thuộc là giai đoạn đất nước bị đô hộ; vì thế, phương án nêu mục tiêu giành lại độc lập, tự chủ phù hợp hơn phương án nói bảo vệ nền độc lập.

Cách nhận diện nhanh

Gặp cụm “Lý Thường Kiệt – chống Tống – phòng tuyến”, chọn sông Như Nguyệt; đừng chuyển chi tiết cọc ngầm ở Bạch Đằng sang trận này. Gặp “khởi nghĩa thời Bắc thuộc”, tìm phương án nói về giành lại độc lập, tự chủ, thay vì phương án chỉ nêu một nhóm người tham gia.