Nhiệt lượng của vật bằng không khi nào? Đáp án chi tiết

Câu hỏi: Nhiệt lượng của vật bằng không khi

  • A. vật truyền nhiệt.
  • B. vật nhận nhiệt.
  • C. vật không trao đổi nhiệt.
  • D. vật trao đổi nhiệt.

Đáp án đúng là C. vật không trao đổi nhiệt. Nhiệt lượng là phần năng lượng truyền từ vật này sang vật khác (hoặc từ vật sang môi trường) do chênh lệch nhiệt độ, nên nhiệt lượng của vật bằng 0 đúng trong trường hợp vật không trao đổi nhiệt với bên ngoài.

Câu hỏi trắc nghiệm: nhiệt lượng của vật bằng không khi vật không trao đổi nhiệt

Vì sao đáp án C đúng

Nhiệt lượng chỉ tồn tại gắn với một quá trình truyền nhiệt. Vật lý phổ thông định nghĩa nhiệt lượng là phần nội năng mà vật nhận thêm hay mất bớt trong quá trình truyền nhiệt, ký hiệu Q, đơn vị jun (J). Vì vậy muốn có Q khác 0 thì phải có hai điều kiện cùng lúc: có sự chênh lệch nhiệt độ và có sự truyền năng lượng dưới dạng nhiệt giữa vật với vật khác hoặc với môi trường.

Khi vật không trao đổi nhiệt với bên ngoài, không có dòng năng lượng nhiệt nào đi vào hay đi ra khỏi vật, nên Q = 0. Trạng thái này thường gặp khi vật đang ở trạng thái cân bằng nhiệt với môi trường: nhiệt độ vật bằng nhiệt độ môi trường, hai bên không còn chênh lệch nên không có động lực truyền nhiệt. Nói cách khác, đại lượng nhiệt lượng đo cái được truyền đi hoặc nhận vào, không có truyền nhận thì đại lượng ấy bằng không — đó chính là lý do phương án C đáp ứng đúng yêu cầu của đề.

Vì sao các phương án A, B, D sai

Cả ba phương án còn lại đều mô tả những tình huống có trao đổi nhiệt, tức là nhiệt lượng khác 0, nên không thể là điều kiện để nhiệt lượng bằng không.

  • A. vật truyền nhiệt: vật nhường năng lượng nhiệt cho vật khác nên Q khác 0 (theo quy ước, Q âm hoặc được tính theo độ lớn lượng nhiệt thoát ra). Ví dụ một cốc nước nóng để nguội trong phòng luôn có nhiệt lượng truyền cho không khí.
  • B. vật nhận nhiệt: vật thu năng lượng nhiệt nên Q khác 0. Đây là trường hợp ngược lại với A nhưng cũng loại bỏ khả năng Q = 0.
  • D. vật trao đổi nhiệt: đây là phương án dễ nhầm nhất, vì câu chữ nghe có vẻ bao quát và “an toàn”. Nhưng “trao đổi nhiệt” hàm ý có truyền nhận nhiệt, tức Q khác 0; chỉ khi sự trao đổi ấy không xảy ra thì nhiệt lượng mới bằng không. Nếu chọn D, người làm đã bỏ qua chính điều kiện triệt tiêu nhiệt lượng mà đề hỏi.

Điểm cần phân biệt: A và B là hai chiều cụ thể của quá trình truyền nhiệt, D là cách nói chung của cả hai chiều. Dù xét theo cách nào, chúng đều mâu thuẫn với kết luận Q = 0.

Hệ thống kiến thức liên quan

Nắm chắc vài ý dưới đây sẽ giúp xử lý các câu hỏi cùng dạng về nhiệt lượng và cân bằng nhiệt:

  • Nhiệt lượng là đại lượng gắn với quá trình, không phải thuộc tính cố hữu của vật. Không có quá trình truyền nhiệt thì không có nhiệt lượng, dù vật nóng đến đâu.
  • Công thức tính nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi: Q = m·c·Δt, với m là khối lượng (kg), c là nhiệt dung riêng (J/kg.K), Δt là độ biến thiên nhiệt độ (K hoặc °C). Nếu Δt = 0 thì Q = 0.
  • Hai vật trao đổi nhiệt với nhau và chỉ trao đổi với nhau thì phương trình cân bằng nhiệt: Q tỏa ra = Q thu vào. Nhiệt độ cuối của hệ bằng nhau.
  • Vật ở trạng thái cân bằng nhiệt với môi trường: nhiệt độ không đổi, không có truyền nhiệt thực sự, nên nhiệt lượng trao đổi bằng không.
  • Cần phân biệt nhiệt lượng với nội năng: nội năng là tổng động năng và thế năng của các phân tử, luôn khác 0 với mọi vật ở nhiệt độ trên 0 K; còn nhiệt lượng chỉ là phần nội năng biến thiên do truyền nhiệt.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Gắn nhiệt lượng với hành động “truyền – nhận”: có truyền nhận thì có Q, không truyền nhận thì Q = 0. Khi gặp câu hỏi “nhiệt lượng của vật bằng không khi nào”, hãy loại ngay các phương án chứa từ “truyền nhiệt”, “nhận nhiệt”, “trao đổi nhiệt” và chọn phương án có phủ định — “không trao đổi nhiệt”. Một mẹo phụ: nhiệt lượng giống như “số tiền chuyển khoản”, phải có giao dịch mới có số tiền phát sinh; không giao dịch thì con số bằng 0, còn tài sản của vật (nội năng) thì vẫn luôn tồn tại.