Phát biểu nào không đúng với khí hậu Việt Nam? Đáp án C

Câu hỏi: Phát biểu nào sau đây không đúng với khí hậu Việt Nam?

  • A. Khí hậu có sự phân hoá đa dạng.
  • B. Khí hậu mang tính chất nhiệt đới.
  • C. Mùa đông lạnh kéo dài 2 – 3 tháng.
  • D. Chịu tác động sâu sắc của gió mùa.

Đáp án đúng là C. Mùa đông lạnh kéo dài 2 – 3 tháng. Phát biểu này chỉ đúng với một bộ phận lãnh thổ (miền Bắc) chứ không phản ánh đúng khí hậu Việt Nam nói chung, vì nước ta không có mùa đông lạnh trên toàn lãnh thổ. Ba phát biểu còn lại đều là đặc điểm cơ bản của khí hậu nhiệt đới gió mùa Việt Nam.

Câu hỏi trắc nghiệm về phát biểu không đúng với khí hậu Việt Nam và bốn phương án A, B, C, D

Vì sao đáp án C không đúng với khí hậu Việt Nam

Điểm mấu chốt của câu hỏi nằm ở phạm vi áp dụng của phát biểu. Nước ta có lãnh thổ trải dài theo hướng Bắc – Nam, chạy qua nhiều vĩ độ, nên chế độ nhiệt và chế độ mùa của từng vùng rất khác nhau. Mùa đông lạnh chỉ tồn tại ở miền Bắc, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa Đông Bắc tràn về mỗi năm; thời tiết lạnh ít tháng, thường khoảng 2 – 3 tháng ở đồng bằng Bắc Bộ và trung du.

Tuy nhiên, khi đi vào miền Trung và nhất là miền Nam, mùa đông gần như không tồn tại theo nghĩa “lạnh”. Miền Nam quanh năm nóng, nhiệt độ cao và đều, không có mùa đông lạnh; ranh giới giữa mùa mưa và mùa khô mới là sự phân mùa chủ đạo ở đây. Miền Trung cũng chỉ lạnh ngắn ngủi khi không khí lạnh mạnh tràn xuống, không kéo dài 2 – 3 tháng.

Vì vậy, phát biểu “mùa đông lạnh kéo dài 2 – 3 tháng” khi áp cho cả nước là khái quát sai: nó chỉ đúng cục bộ ở miền Bắc, không phải đặc điểm chung của khí hậu Việt Nam. Một phát biểu muốn được coi là đúng với khí hậu nước ta phải đúng trên phạm vi cả lãnh thổ, hoặc ít nhất nêu rõ giới hạn vùng áp dụng — điều mà phương án C không có.

Vì sao các phương án còn lại đúng

  • A. Khí hậu có sự phân hoá đa dạng — đúng. Việt Nam có địa hình phức tạp, lãnh thổ trải dài từ Bắc vào Nam và hẹp theo chiều Đông – Tây, lại có biển bao bọc phía Đông. Chính các yếu tố đó làm cho khí hậu phân hoá rõ theo vĩ độ (miền Bắc có bốn mùa, miền Nam chỉ có hai mùa mưa – khô), theo độ cao vùng núi (Sa Pa, Đà Lạt mát mẻ quanh năm) và theo hướng sườn núi đón nhận gió ẩm.
  • B. Khí hậu mang tính chất nhiệt đới — đúng. Việt Nam nằm trọn trong vùng nội chí tuyến Bắc Bán cầu, góc chiếu sáng lớn, nhận nhiều nhiệt lượng nên nhiệt độ trung bình năm cao. Tính chất nhiệt đới là nền tảng của khí hậu nước ta.
  • D. Chịu tác động sâu sắc của gió mùa — đúng. Gió mùa là nhân tố chính chi phối thời tiết Việt Nam: gió mùa Đông Bắc mùa đông đưa không khí lạnh ẩm về phía Nam, gió mùa Tây Nam mùa hạ mang lượng mưa lớn. Gió mùa tạo nên sự phân mùa rõ rệt và nhiều hiện tượng thời tiết đặc trưng như mưa phùn, mưa lớn ở đồng bằng Bắc Bộ, gió phơn Tây Nam.

Phương án dễ nhầm nhất chính là C, vì nhiều học sinh học kỹ đặc trưng mùa đông miền Bắc (2 – 3 tháng lạnh, có tuyết ở vùng núi cao) rồi vô tình khái quát cho cả nước. Đây là bẫy quen thuộc của dạng câu “phát biểu nào không đúng”: dữ kiện có thật nhưng bị mở rộng sai phạm vi.

Hệ thống kiến thức liên quan

Ba đặc điểm đúng của khí hậu Việt Nam cần ghi nhớ gắn với nguyên nhân của nó:

  • Tính chất nhiệt đới — do vị trí trong vùng nhiệt đới Bắc Bán cầu, góc chiếu sáng lớn, tổng xạ nhiệt dồi dào.
  • Tính gió mùa — do nước ta nằm ở nơi giao tranh giữa các khối khí xích đạo, nhiệt đới và chí tuyến; gió mùa đổi hướng theo mùa, chi phối sâu sắc thời tiết.
  • Tính ẩm và mưa nhiều — do gió mùa mang hơi nước từ biển vào, cộng hưởng với địa hình đón gió.
  • Phân hoá đa dạng — do lãnh thổ trải dài theo Bắc – Nam, địa hình khác biệt giữa miền núi và đồng bằng, gần biển và có biển Đông điều hoà.

Do tính chất nhiệt đới và gió mùa chế ngự, khác biệt khí hậu giữa các miền rất lớn: miền Bắc có mùa đông lạnh, mùa hạ nóng mưa nhiều; miền Nam nóng quanh năm, phân thành mùa mưa và mùa khô. Chính sự khác biệt này là lý do trực tiếp khiến mọi phát biểu về “mùa đông lạnh” mang tính cả nước đều sai.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Trước các câu hỏi “phát biểu nào không đúng” về khí hậu Việt Nam, hãy hỏi ngược: phát biểu đó có đúng cho cả ba miền Bắc – Trung – Nam không? Bất kỳ đặc điểm nào chỉ thuộc riêng miền Bắc (mùa đông lạnh, bốn mùa rõ rệt, mưa phùn) đều không thể là đặc điểm chung của cả nước. Ngược lại, tính nhiệt đới, tính gió mùa và tính phân hoá đa dạng là ba đặc điểm luôn đúng ở tầm quốc gia. Nhớ cặp “nhiệt đới + gió mùa” là nền, “phân hoá đa dạng theo vùng” là hệ quả — đủ để loại nhanh các phát biểu khái quát sai phạm vi.