Câu hỏi: Phát biểu nào sau đây không đúng với khí hậu Việt Nam?
- A. Khí hậu có sự phân hoá đa dạng.
- B. Chịu tác động sâu sắc của gió mùa.
- C. Mùa đông lạnh kéo dài 2–3 tháng.
- D. Khí hậu mang tính chất nhiệt đới.
Đáp án đúng là C. Mùa đông lạnh kéo dài 2–3 tháng. Đây không phải đặc điểm chung của khí hậu Việt Nam: mùa đông lạnh chủ yếu xuất hiện ở miền Bắc, còn nhiều khu vực khác không có mùa đông lạnh rõ rệt. Ngay tại miền Bắc, độ dài và mức độ lạnh cũng khác nhau theo từng nơi.

Vì sao phương án C là phát biểu không đúng?
Mùa đông lạnh không diễn ra đồng đều trên lãnh thổ Việt Nam, nên không thể lấy khoảng thời gian 2–3 tháng để mô tả khí hậu cả nước. Miền Bắc chịu ảnh hưởng của gió mùa mùa đông và có thời kỳ lạnh; càng về phía Nam, ảnh hưởng này càng giảm, nhiều nơi không có mùa đông lạnh rõ rệt.
Điểm dễ nhầm là phát biểu C có thể gợi đến những tháng rét nhất ở một số nơi thuộc miền Bắc. Tuy nhiên, những tháng lạnh nhất không đồng nghĩa với toàn bộ thời gian có thời tiết lạnh. Thời gian lạnh còn thay đổi theo vị trí và địa hình. Vì vậy, dù một số vùng có mùa đông lạnh, phát biểu C vẫn không đúng khi dùng để khái quát khí hậu Việt Nam.
Vì sao các phương án còn lại không phải đáp án?
- A. Khí hậu có sự phân hoá đa dạng: Đây là nhận định đúng. Khí hậu khác nhau giữa miền Bắc và miền Nam, giữa đồng bằng và miền núi, cũng như giữa các khu vực có độ cao khác nhau. Sự khác biệt đó gắn với vị trí địa lý, địa hình và tác động của các khối khí.
- B. Chịu tác động sâu sắc của gió mùa: Đây cũng là nhận định đúng. Gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ làm thay đổi nhiệt độ, lượng mưa theo mùa và theo vùng. Cần lưu ý: mùa mưa, mùa khô không biểu hiện giống hệt nhau ở mọi nơi.
- D. Khí hậu mang tính chất nhiệt đới: Nhận định này đúng về đặc trưng chung. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới và có nền nhiệt nhìn chung cao; tính nhiệt đới vẫn tồn tại dù miền Bắc có mùa đông lạnh và vùng núi cao mát hơn.
Kiến thức liên quan về khí hậu Việt Nam
Khí hậu nước ta thường được khái quát bằng ba nét chính: tính nhiệt đới, ảnh hưởng của gió mùa và sự phân hoá đa dạng. Vị trí địa lý tạo nền tảng cho tính nhiệt đới. Các luồng gió mùa làm thời tiết thay đổi theo mùa; trong đó, gió mùa mùa đông ảnh hưởng rõ đến miền Bắc, còn gió mùa mùa hạ tác động đến chế độ mưa ở nhiều khu vực.
Địa hình và vị trí của từng vùng khiến những tác động ấy không giống nhau trên toàn lãnh thổ. Bởi vậy, khi đọc một nhận định về khí hậu Việt Nam, cần phân biệt đặc điểm chung của cả nước với đặc điểm chỉ thấy rõ ở một số vùng. Mùa đông lạnh là ví dụ tiêu biểu cho sự khác biệt này.
Mẹo nhận diện nhanh
Với câu hỏi yêu cầu chọn phát biểu không đúng, hãy kiểm tra phạm vi áp dụng của từng phương án. Tính nhiệt đới, tác động của gió mùa và sự phân hoá khí hậu đều là đặc điểm chung; còn mùa đông lạnh chỉ đặc trưng cho một phần lãnh thổ. Phương án biến đặc điểm của một vùng thành đặc điểm của cả nước là phương án cần chọn.
