Số đơn vị điện tích hạt nhân: Đáp án và giải thích chi tiết

Câu hỏi 1: Số đơn vị điện tích hạt nhân của nguyên tử X là 53. Nguyên tử chứa bao nhiêu hạt electron, proton, neutron?

  • A. 53 electron và 53 proton.
  • B. 53 electron và 53 neutron.
  • C. 53 proton và 53 neutron.
  • D. 53 neutron.

Đáp án đúng là A. Nguyên tử X chứa 53 electron và 53 proton. Số đơn vị điện tích hạt nhân chính là số proton trong hạt nhân; nguyên tử trung hòa về điện nên số electron luôn bằng số proton.

Câu hỏi 2: Nguyên tố hóa học là những nguyên tử có cùng điều gì?

  • A. Số khối.
  • B. Số neutron.
  • C. Số proton.
  • D. Số neutron và số proton.

Đáp án đúng là C. Số proton. Số proton (còn gọi là số nguyên tử, ký hiệu Z) là đặc trưng duy nhất xác định một nguyên tố hóa học; mọi nguyên tử của cùng một nguyên tố đều có đúng số proton này.

Đề bài trắc nghiệm về số đơn vị điện tích hạt nhân của nguyên tử X là 53 và định nghĩa nguyên tố hóa học

Vì sao Câu 1 có đáp án A

Theo mô hình nguyên tử, hạt nhân mang điện tích dương do các proton tạo nên, còn vỏ nguyên tử gồm các electron mang điện tích âm. Số đơn vị điện tích hạt nhân được định nghĩa là số proton trong hạt nhân, ký hiệu Z. Đề bài cho Z = 53, suy ra nguyên tử X có 53 proton.

Nguyên tử luôn trung hòa về điện: tổng điện tích dương của proton bằng tuyệt đối tổng điện tích âm của electron. Từ đó rút ra quan hệ cố định: số electron = số proton = số đơn vị điện tích hạt nhân. Vậy nguyên tử X có 53 electron. Kết hợp hai kết luận, nguyên tử X chứa 53 proton ở hạt nhân và 53 electron ở vỏ — đúng phương án A.

Vì sao các phương án còn lại của Câu 1 sai

Phương án B, C và D đều xoay quanh số neutron, nhưng số neutron không được xác định bởi số đơn vị điện tích hạt nhân. Số neutron tính bằng hiệu số khối A trừ số proton Z (n = A − Z), mà đề bài chỉ cho Z = 53, không cho A. Hơn nữa, các đồng vị của cùng một nguyên tố có cùng Z nhưng số neutron khác nhau, nên không thể khẳng định nguyên tử X có 53 neutron.

Cụ thể: B sai vì gắn electron với neutron mà bỏ proton — electron chỉ luôn bằng proton, không liên quan gì đến neutron. C sai vì phần “53 proton” đúng nhưng phần “53 neutron” không có căn cứ. D sai hoàn toàn vì đề đã chỉ rõ hạt nhân mang 53 đơn vị điện tích dương, tức phải có 53 proton, không thể chỉ toàn neutron. Phương án dễ nhầm nhất là C do người học thường nhớ công thức A = p + n rồi gán n = Z một cách máy móc.

Vì sao Câu 2 có đáp án C

Nguyên tố hóa học được định nghĩa là tập hợp những nguyên tử có cùng số proton trong hạt nhân. Số proton này còn được gọi là số nguyên tử Z, là “chứng minh nhân dân” của mỗi nguyên tố: đổi số proton là đổi hẳn nguyên tố. Ví dụ, nguyên tử có 53 proton luôn là iod, bất kể nó nặng hay nhẹ.

Vì sao các phương án còn lại của Câu 2 sai

Phương án A sai vì số khối A là tổng số proton và neutron (A = Z + n). Các đồng vị của cùng một nguyên tố có số proton bằng nhau nhưng số neutron — và do đó số khối — khác nhau. Ví dụ hydro có các đồng vị với số khối 1, 2, 3 nhưng đều là hydro vì đều có 1 proton.

Phương án B sai vì số neutron có thể khác nhau giữa các đồng vị của cùng một nguyên tố, nên nó không phải đặc trưng nhận diện nguyên tố.

Phương án D sai vì yêu cầu cả số neutron và số proton phải giống nhau. Chỉ cần số neutron khác nhau là hai nguyên tử đã không thỏa điều kiện, dù chúng vẫn thuộc cùng một nguyên tố. Phương án dễ nhầm nhất là D, vì nó “hơn” đáp án C thêm một điều kiện nghe có vẻ chặt chẽ nhưng thực ra sai về bản chất đồng vị.

Hệ thống kiến thức liên quan

Hai câu hỏi chạm đến nền tảng của chương trình hóa học phổ thông: cấu tạo nguyên tử và định nghĩa nguyên tố hóa học. Các khái niệm cần phân biệt rõ:

  • Số đơn vị điện tích hạt nhân (số nguyên tử Z): số proton, đặc trưng cho nguyên tố, quyết định vị trí của nguyên tố trong bảng tuần hoàn.
  • Số electron: bằng số proton trong nguyên tử trung hòa về điện; thay đổi khi nguyên tử mất hoặc nhận electron tạo ion.
  • Số khối A: tổng số proton và neutron (A = Z + n), gần bằng khối lượng nguyên tử tính theo đơn vị amu.
  • Số neutron n = A − Z, thay đổi tùy đồng vị; các đồng vị cùng Z, khác n.
  • Nguyên tố hóa học: tập hợp nguyên tử cùng số proton; nguyên tố hóa học và nguyên tử là hai khái niệm khác nhau — nguyên tử là đơn vị, nguyên tố là tập hợp.

Nắm vững các khái niệm này là điều kiện tiên quyết để học bảng tuần hoàn, hiểu liên kết hóa học và viết phương trình phản ứng về sau.

Mẹo ghi nhớ

Luôn giữ ở đầu ba công thức: Z = p = e (nguyên tử trung hòa), A = p + n, n = A − Z. Khi đề cho số đơn vị điện tích hạt nhân, lập tức suy ra số proton và số electron; muốn biết số neutron phải đề cho thêm số khối.

Để nhận dạng nguyên tố, chỉ cần hỏi một câu duy nhất: “bao nhiêu proton?” — neutron và số khối không quyết định nguyên tố. Cách kiểm tra nhanh với phương án kiểu “cả X và Y”: nếu Y không phải đặc trưng bắt buộc (như số neutron), phương án đó sai ngay cả khi X đúng.