Câu hỏi: Trung hòa 50 ml dung dịch methylamine cần 30 ml dung dịch HCl 0,1 M. Giả sử thể tích không thay đổi. Nồng độ mol của methylamine trong dung dịch là
- A. 0,06 M.
- B. 0,05 M.
- C. 0,04 M.
- D. 0,01 M.
Đáp án đúng là A. 0,06 M. Số mol HCl dùng để trung hòa là 0,03 × 0,1 = 0,003 mol; phản ứng giữa methylamine và HCl theo tỉ lệ 1 : 1 nên số mol amin cũng bằng 0,003 mol, chia cho 0,05 lít thu được nồng độ 0,06 M.

Vì sao đáp án 0,06 M là đúng
Điểm mấu chốt là phản ứng trung hòa giữa một base yếu và một axit mạnh, trong đó số mol axit phản ứng vừa đủ bằng số mol base phản ứng. Methylamine (CH₃NH₂) là amine bậc một, no, đơn chức; HCl là axit mạnh, phân li hoàn toàn. Phương trình:
CH₃NH₂ + HCl → CH₃NH₃Cl
Hệ số hai chất đều là 1, nên tỉ lệ mol là 1 : 1. Từ đó các bước tính:
- Đổi thể tích HCl sang lít: 30 ml = 0,03 lít.
- Số mol HCl: n(HCl) = 0,03 × 0,1 = 0,003 mol.
- Theo tỉ lệ 1 : 1, n(CH₃NH₂) = 0,003 mol.
- Đổi thể tích dung dịch amin sang lít: 50 ml = 0,05 lít.
- Nồng độ mol: C = 0,003 / 0,05 = 0,06 M.
Đề cho “thể tích không thay đổi” để ta yên tâm dùng đúng 50 ml dung dịch ban đầu khi tính nồng độ, không phải cộng thêm 30 ml HCl vừa rót vào. Kết quả 0,06 M khớp với phương án A.
Vì sao các phương án còn lại sai
Ba phương án nhiễu đều xuất phát từ lỗi chia sai hoặc lấy sai số mol, không phải từ một cách hiểu khác về hóa học. Có thể kiểm tra ngược: với mỗi nồng độ, tính số mol amin tương ứng trong 50 ml rồi so với 0,003 mol bắt buộc phải có.
- B. 0,05 M: ứng với n = 0,05 × 0,05 = 0,0025 mol, thiếu 0,0005 mol so với lượng HCl đã dùng, tức base không đủ để trung hòa hết axit. Lỗi thường gặp là chia 0,0025 cho 0,05 hoặc nhân nhầm 0,05 × 0,05 rồi coi đó là đáp án.
- C. 0,04 M: ứng với n = 0,002 mol, tương đương lượng HCl trong 20 ml dung dịch 0,1 M — không liên quan đến dữ kiện 30 ml của đề. Đây là kết quả của việc lấy sai thể tích HCl.
- D. 0,01 M: ứng với n = 0,0005 mol, quá nhỏ. Phương án này thường xuất hiện khi nhầm 0,1 M thành số mol hoặc chia sai một bậc thập phân.
Phương án dễ nhầm nhất là B, vì 0,05 M trùng với giá trị 50 ml sau khi đổi thành 0,05 lít — người làm hay lẫn giữa “thể tích tính bằng lít” và “nồng độ cần tìm”.
Hệ thống kiến thức liên quan
Bài toán này là một phép chuẩn độ đơn giản, nằm trong nhóm bài tập về amine và phản ứng axit – base. Các kiến thức cần nắm:
- Amin đơn chức (một nguyên tử N) tác dụng với HCl theo tỉ lệ 1 : 1, bất kể là amine bậc một, bậc hai hay bậc ba. Với amine đa chức có k nguyên tử N, tỉ lệ là 1 : k; ví dụ ethylenediamine (H₂N–CH₂–CH₂–NH₂) cần 2 mol HCl cho mỗi mol amin.
- Methylamine là base yếu trong nước, làm quỳ tím hóa xanh, nhưng khi chuẩn độ bằng HCl mạnh thì phản ứng vẫn xảy ra hoàn toàn về phía tạo muối CH₃NH₃Cl — vì vậy dùng được phép tính theo số mol, không cần hằng số K_b.
- Công thức nồng độ mol: C = n / V, với V tính bằng lít. Đổi đơn vị là nguồn lỗi phổ biến nhất: 1 ml = 0,001 lít.
- Khi tỉ lệ mol hai chất là 1 : 1, có thể dùng hệ thức rút gọn V₁ × C₁ = V₂ × C₂: 30 × 0,1 = 50 × C, suy ra C = 0,06 M.
- Muối tạo thành CH₃NH₃Cl là muối của base yếu và axit mạnh, tan tốt trong nước và cho dung dịch có môi trường axit yếu do ion CH₃NH₃⁺ phân li cho proton.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Nhìn thấy cụm “trung hòa … cần … ml dung dịch HCl” với một amin đơn chức, hãy viết ngay hệ thức V(HCl) × C(HCl) = V(amin) × C(amin), vì tỉ lệ mol là 1 : 1. Thay số một lần là ra kết quả, không cần qua bước trung gian số mol.
Hai cái bẫy cần kiểm tra: đơn vị ml phải đổi về cùng một loại (dùng ml cho cả hai vế thì hệ thức vẫn đúng), và đừng nhầm con số thể tích thành nồng độ. Nếu amin có k nhóm –NH₂ thì nhân thêm k vào vế amin. Với bài này: 30 × 0,1 / 50 = 0,06 M, chọn A.
