Đáp án: khi xà phòng hóa tripanmitin ta thu được sản phẩm là

Câu hỏi: Thủy phân hoàn toàn hỗn hợp triolein và tripalmitin trong dung dịch NaOH, thu được sản phẩm gồm

  • A. 1 muối và 1 alcohol.
  • B. 2 muối và 2 alcohol.
  • C. 1 muối và 2 alcohol.
  • D. 2 muối và 1 alcohol.

Đáp án đúng là D. 2 muối và 1 alcohol. Xà phòng hóa triolein và tripalmitin tạo ra hai muối khác nhau là natri oleat, natri palmitat; cả hai phản ứng đều tạo cùng một ancol là glixerol.

Câu hỏi về sản phẩm xà phòng hóa hỗn hợp triolein và tripalmitin

Vì sao đáp án D đúng?

Triolein và tripalmitin đều là triglixerit, tức trieste của glixerol với axit béo. Thủy phân chúng trong dung dịch NaOH là phản ứng xà phòng hóa: các liên kết este bị phân cắt, tạo muối natri của axit béo và glixerol.

Triolein được tạo từ glixerol và axit oleic (C₁₇H₃₃COOH), nên cho natri oleat (C₁₇H₃₃COONa) và glixerol. Tripalmitin được tạo từ glixerol và axit palmitic (C₁₅H₃₁COOH), nên cho natri palmitat (C₁₅H₃₁COONa) và glixerol. Hai axit béo khác nhau tạo hai loại muối; phần ancol của cả hai chất đều là glixerol, nên chỉ có một loại ancol.

Vì sao các phương án còn lại sai?

  • A. 1 muối và 1 alcohol: Đếm đúng một loại ancol nhưng bỏ sót một muối. Hỗn hợp có hai gốc axit béo khác nhau, tạo natri oleat và natri palmitat.
  • B. 2 muối và 2 alcohol: Đếm đúng số loại muối nhưng nhầm rằng mỗi triglixerit tạo một loại ancol riêng. Cả triolein lẫn tripalmitin đều là este của glixerol, nên sản phẩm chỉ có một loại ancol là glixerol.
  • C. 1 muối và 2 alcohol: Sai ở cả hai phần: phản ứng tạo hai loại muối và chỉ một loại ancol.

Phương án B dễ gây nhầm nhất: có hai chất béo tham gia phản ứng không đồng nghĩa với việc tạo hai loại ancol. Cần xét chúng được tạo từ những axit béo và ancol nào.

Kiến thức liên quan về phản ứng xà phòng hóa

Xà phòng hóa chất béo là phản ứng thủy phân triglixerit trong môi trường kiềm, tạo glixerol và muối của axit béo. Với NaOH, sản phẩm muối là muối natri; mỗi phân tử triglixerit phản ứng với ba phân tử NaOH vì có ba liên kết este.

Axit oleic là axit béo không no, có một liên kết đôi C=C; axit palmitic là axit béo no. Sự khác nhau này làm cho muối thu được từ triolein và tripalmitin là hai chất khác nhau. Ngược lại, phần glixerol giống nhau trong cấu tạo của hai triglixerit giải thích vì sao sản phẩm chỉ có một loại ancol.

Cách nhận diện nhanh đáp án

Với câu hỏi đếm số loại sản phẩm xà phòng hóa, hãy tách cấu tạo chất béo thành hai phần: gốc axit béo quyết định các loại muối, còn phần ancol quyết định các loại ancol. Ở đây có hai gốc axit béo khác nhau nhưng cùng một phần glixerol, nên chọn 2 muối và 1 ancol.