Câu hỏi: Ca dao tục ngữ có câu “Có thực mới vực được đạo” thể hiện lập trường triết học gì?
- A. Chủ nghĩa duy tâm thần bí
- B. Chủ nghĩa duy chủ quan
- C. Cả A và B
- D. Chủ nghĩa duy vật
Đáp án đúng là D. Chủ nghĩa duy vật. Câu ca dao thể hiện rõ rệt quan điểm của chủ nghĩa duy vật: nhu cầu vật chất cơ bản phải được đáp ứng trước, từ đó người ta mới có điều kiện lo lắng đến các giá trị tinh thần và đạo đức.

Vì sao đáp án này đúng
Để hiểu được câu ca dao, ta cần phân tích ý nghĩa của hai khái niệm trong câu: “thực” ám chỉ vật chất, cụ thể là những nhu cầu sinh hoạt cơ bản của con người (ăn, ở, mặc, v.v.); còn “đạo” ám chỉ các giá trị tinh thần, văn hóa, đạo đức, những lý tưởng cao đẹp.
Câu ca dao khẳng định: chỉ khi con người đã có đủ điều kiện vật chất, đáp ứng được những nhu cầu sinh hoạt cơ bản, mới có khả năng và động lực để theo đuổi, bảo vệ hay phát triển các giá trị tinh thần. Đây chính là quan điểm trung tâm của chủ nghĩa duy vật: vật chất là cái tồn tại trước, quyết định ý thức; ý thức là bản chất, phản ánh vật chất.
Nói cách khác, triết học duy vật cho rằng cơ sở của sự tồn tại con người là nhu cầu vật chất và hoạt động lao động để thoả mãn nhu cầu đó, còn tinh thần, tư tưởng, đạo đức là những hiện tượng phụ sinh ra từ vật chất.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án A (Chủ nghĩa duy tâm thần bí) sai hoàn toàn vì nó xem ý thức, tâm linh, thần linh là cái tồn tại trước và quyết định vật chất. Điều này trái ngược với câu ca dao. Duy tâm thần bí còn cho rằng mọi sự vật xuất phát từ một thế lực siêu nhiên hoặc tuyệt đối (Thượng Đế, tự nhiên huyền bí…), chứ không phải từ nhu cầu vật chất của con người.
Phương án B (Chủ nghĩa duy chủ quan) cũng sai vì nó xem ý thức cá nhân, cảm giác chủ quan là cái duy nhất tồn tại thực sự. Câu ca dao nhấn mạnh “thực” — tức là vật chất khách quan, có thật độc lập với cảm nhận của từng cá nhân. Duy chủ quan phủ nhận sự tồn tại khách quan của vật chất, trái chiều với ý câu tục ngữ.
Phương án C (Cả A và B) không thể đúng vì cả hai lập trường này đều sai so với nội dung câu ca dao. Chúng ta không thể chọn một đáp án vừa sai vừa sai.
Hệ thống kiến thức triết học liên quan
Để giải quyết câu hỏi này, cần nắm vững sự khác biệt giữa hai trường phái triết học cơ bản:
1. Chủ nghĩa duy vật (唯物主義) khẳng định:
- Vật chất là cái tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người
- Vật chất là cái tồn tại trước, ý thức xuất hiện sau
- Vật chất quyết định ý thức (vật chất là nguyên nhân chính)
- Ý thức là phản ánh của vật chất (ý thức là hệ quả)
2. Chủ nghĩa duy tâm (唯心主義) khẳng định:
- Ý thức, tâm linh, tinh thần là cái tồn tại cơ bản
- Vật chất là bản chất của ý thức hoặc bị ý thức tạo ra
- Ý thức quyết định vật chất
Trong các câu ca dao, tục ngữ dân gian, thường thấy những phát biểu phản ánh quan điểm duy vật vì chúng xuất phát từ kinh nghiệm sống thực tiễn của nhân dân. Ví dụ: “có công mài sắt, có ngày nên kim” (tác động vật chất — sự cố gắng — tạo nên kết quả); “ăn cơm mặt mũi còn tươi” (điều kiện vật chất ảnh hưởng đến tinh thần).
Cách nhận diện nhanh dạng câu hỏi này
Khi gặp câu hỏi về triết học thể hiện qua ca dao hay tục ngữ, hãy tập trung vào mối quan hệ giữa vật chất và tinh thần trong câu đó:
- Nếu câu nhấn mạnh nhu cầu vật chất, lao động, sinh hoạt cơ bản là nền tảng → chủ nghĩa duy vật
- Nếu câu nhấn mạnh tâm linh, đạo đức, lý tưởng, tư tưởng là thứ quyết định sống → có thể là duy tâm
- Nếu câu nói về mối liên hệ giữa sự cố gắng (hành động vật chất) và kết quả → duy vật
Câu “Có thực mới vực được đạo” đặt “thực” (vật chất) lên trước, “đạo” (tinh thần) lên sau, rõ ràng thể hiện vật chất là tiền đề, tinh thần là hệ quả. Đó là dấu hiệu dễ nhận biết nhất.
