Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau và xác định các nhận định đúng, sai: “Lịch sử chống ngoại xâm vừa thử thách, vừa tôi luyện dân tộc ta. Những cuộc chiến tranh yêu nước đã tạo nên cho dân tộc ta một bản lĩnh kiên cường, sức sống bền bỉ, mãnh liệt, đã hun đúc nên nhiều truyền thống tốt đẹp, tiêu biểu như lòng yêu nước thiết tha, ý chí độc lập tự chủ mạnh mẽ, tinh thần đoàn kết keo sơn, ý chí quật cường bất khuất, trí thông minh sáng tạo…” (Phan Huy Lê, Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc).
- a) Một trong những yếu tố định hình bản lĩnh, tính cách Việt Nam là chiến đấu chống giặc ngoại xâm.
- b) Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành và phát triển truyền thống yêu nước.
- c) Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam là nguyên nhân quyết định sự thành bại của các cuộc kháng chiến.
- d) Đoạn trích thể hiện quan điểm về thế trận chiến tranh nhân dân trong nghệ thuật quân sự Việt Nam.
Đáp án đúng là a), b). Nhận định c), d) sai. Đoạn tư liệu khẳng định các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đã tôi luyện bản lĩnh dân tộc và hun đúc truyền thống yêu nước; đoạn trích không xác định nguyên nhân quyết định thắng bại hay mô tả thế trận quân sự.

Vì sao a) và b) đúng?
Nhận định a) bám sát ý chính của tư liệu: lịch sử chống ngoại xâm không chỉ thử thách mà còn “tôi luyện” dân tộc. Qua quá trình chiến đấu bảo vệ đất nước, bản lĩnh kiên cường và ý chí bất khuất được hình thành, bồi đắp. Cụm “một trong những yếu tố” cũng phù hợp: nhận định không cho rằng chiến đấu là yếu tố duy nhất định hình tính cách Việt Nam.
Nhận định b) đúng vì tác giả nêu rõ những cuộc chiến tranh yêu nước đã hun đúc các truyền thống tốt đẹp, trước hết là lòng yêu nước thiết tha. Khi độc lập bị đe dọa, tinh thần bảo vệ Tổ quốc được thể hiện và củng cố qua hành động. Vì vậy, cả a) và b) đều diễn đạt đúng quan hệ giữa lịch sử đấu tranh giữ nước với đời sống tinh thần của dân tộc.
Vì sao c) và d) sai?
- c) Sai. Truyền thống đánh giặc giữ nước là nguồn sức mạnh tinh thần, nhưng đoạn trích không khẳng định đó là nguyên nhân quyết định sự thành bại của mọi cuộc kháng chiến. Kết quả chiến tranh còn chịu tác động của sự lãnh đạo, cách tổ chức lực lượng, điều kiện kinh tế và tương quan giữa các bên. Đây là ý dễ nhầm nhất: từ việc một truyền thống có ý nghĩa lớn không thể suy ra nó quyết định kết quả.
- d) Sai. Tư liệu bàn về bản lĩnh, sức sống và các truyền thống được hun đúc qua lịch sử chống ngoại xâm. Tác giả không trình bày cách bố trí lực lượng hay xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân. Đó là một vấn đề khác của nghệ thuật quân sự.
Kiến thức liên quan cần phân biệt
Ý nghĩa tinh thần của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc là trọng tâm đoạn trích. Các phẩm chất được nêu gồm lòng yêu nước, ý chí độc lập tự chủ, tinh thần đoàn kết, sự quật cường và trí thông minh sáng tạo. Chúng cho thấy mối liên hệ giữa quá trình đấu tranh giữ nước với sự hình thành bản lĩnh và truyền thống dân tộc.
Không nên đồng nhất ý nghĩa ấy với việc xác định nguyên nhân thắng bại của một cuộc kháng chiến, càng không đồng nhất với thế trận chiến tranh nhân dân. Hai nội dung sau cần những căn cứ riêng về bối cảnh, lực lượng và cách tiến hành chiến tranh; đoạn tư liệu không cung cấp các căn cứ đó.
Cách nhận diện nhanh
Với câu hỏi đúng, sai dựa trên tư liệu, hãy xác định điều tác giả đang nói và mức độ khẳng định của từng ý. Ở đây, các từ “tôi luyện”, “hun đúc” ủng hộ a), b); còn cụm “nguyên nhân quyết định” ở c) và nội dung “thế trận” ở d) đều vượt ra ngoài điều đoạn trích thể hiện.
