Câu hỏi: Loại gió nào sau đây là nguyên nhân chính tạo nên mùa khô ở Nam Bộ nước ta?
- A. Gió mùa Đông Bắc.
- B. Gió phơn Tây Nam.
- C. Tín phong bán cầu Bắc.
- D. Gió mùa Tây Nam.
Đáp án đúng là C. Tín phong bán cầu Bắc. Khi gió mùa Tây Nam gây mưa suy yếu, tín phong bán cầu Bắc ảnh hưởng rõ hơn đến Nam Bộ, góp phần tạo nên thời tiết ít mưa đặc trưng của mùa khô.

Vì sao tín phong bán cầu Bắc là đáp án đúng?
Tín phong bán cầu Bắc là luồng gió thổi từ khu vực áp cao cận chí tuyến về phía vùng áp thấp gần xích đạo, có hướng chủ yếu là đông bắc. Loại gió này tồn tại quanh năm, nhưng ảnh hưởng của nó đến Nam Bộ thể hiện rõ trong thời kỳ gió mùa Tây Nam suy yếu.
Vào mùa mưa, gió mùa Tây Nam đưa nhiều hơi ẩm đến Nam Bộ. Khi luồng gió gây mưa ấy không còn chiếm ưu thế, tác động của tín phong bán cầu Bắc gắn với thời tiết ổn định và ít mưa hơn. Vì vậy, trong các phương án đã cho, tín phong bán cầu Bắc là loại gió phù hợp nhất để giải thích mùa khô ở Nam Bộ.
Vì sao các phương án còn lại sai?
- A. Gió mùa Đông Bắc: Hoạt động mạnh vào mùa đông và tác động rõ nhất đến miền Bắc, nơi nó gắn với thời tiết lạnh. Nam Bộ cũng chịu ảnh hưởng của hoàn lưu gió mùa mùa đông, nhưng khi xác định loại gió trực tiếp gắn với mùa khô ở khu vực này, cần chọn tín phong bán cầu Bắc.
- B. Gió phơn Tây Nam: Đây là phương án dễ nhầm vì gió phơn có tính chất nóng, khô. Tuy nhiên, hiện tượng phơn hình thành khi không khí vượt núi rồi hạ xuống ở sườn khuất gió; tác động điển hình của gió phơn Tây Nam là ở Trung Bộ, không phải nguyên nhân chính của mùa khô Nam Bộ.
- D. Gió mùa Tây Nam: Luồng gió này thường mang hơi ẩm và gây mưa nhiều cho Nam Bộ vào mùa hạ. Nó gắn với mùa mưa, trái với hiện tượng mà câu hỏi yêu cầu giải thích.
Hệ thống kiến thức liên quan
Để phân biệt các loại gió trong câu hỏi, cần xét cả thời điểm hoạt động, tính chất và phạm vi ảnh hưởng. Tín phong bán cầu Bắc tồn tại quanh năm và có ảnh hưởng rõ đến Nam Bộ trong mùa khô; gió mùa Tây Nam lại gắn với mùa mưa ở khu vực này. Gió mùa Đông Bắc thể hiện tác động nổi bật ở miền Bắc vào mùa đông.
Riêng gió phơn Tây Nam, tính khô nóng không phải do nó vốn là một luồng gió tạo mùa khô trên mọi vùng. Khi không khí vượt qua địa hình núi, nó mất bớt ẩm ở phía đón gió; sau đó hạ xuống sườn khuất gió và nóng lên. Cơ chế ấy giúp giải thích hiện tượng gió phơn ở Trung Bộ, đồng thời cho thấy vì sao không thể lấy tính chất “khô” của gió để chọn phương án B cho Nam Bộ.
Cách nhận diện nhanh
Gặp câu hỏi về hai mùa ở Nam Bộ, hãy đối chiếu trước: gió mùa Tây Nam gắn với mùa mưa; tín phong bán cầu Bắc gắn với mùa khô. Nếu thấy phương án “gió phơn Tây Nam”, hãy kiểm tra phạm vi tác động: gió khô nóng điển hình ở Trung Bộ không đồng nghĩa với nguyên nhân chính tạo mùa khô ở Nam Bộ.
